Eerste schooldag in cijfers: 3.800 achterstanden en een derde van de leerkrachten zonder het juiste diploma.
De brooddozen zijn uitgewassen. De boekentassen zijn nog leeg. Ergens in Vlaanderen huilt vanochtend een kleuter aan een schoolpoort, en tien meter verder huilt zijn moeder in haar auto, wat ze thuis niet zal toegeven.
Dat is de eerste september, en die is elk jaar hetzelfde. Wat erachter zit, is dat niet.
Vandaag is voor het eerst een echte lesdag
Deze eerste schooldag is geen halve dag meer. Vanaf dit schooljaar zijn de eerste en de laatste schooldag volledige lesdagen. De facultatieve vakantiedagen verdwijnen. Scholen mogen de lessen niet meer schorsen op de dag na verkiezingen in hun gebouwen. In het basisonderwijs blijven er nog maximaal drie halve pedagogische studiedagen over, en extra dagen aanvragen kan niet meer. In het secundair onderwijs vervallen die studiedagen helemaal, net als het schorsen van lessen om administratieve formaliteiten bij de start van het jaar te regelen. Ook het aantal evaluatiedagen wordt begrensd.
En als er lessen wegvallen door ziekte of door een lerarentekort, moet de school die uren in principe zelf anders invullen.
Eén logica verbindt dat allemaal: er moet meer effectief lesgegeven worden. Daar valt weinig tegen in te brengen. Elke halve dag die je terugwint, is een halve dag waarin een kind iets leert. Maar…
Het cijfer dat vandaag het meest zegt
Maar er is een ander getal dat vanochtend zwaarder weegt.
Bijna 3.800 leerlingen beginnen vandaag aan het eerste jaar secundair met drie extra uren Nederlands per week. Niet omdat ze dat zelf gevraagd hebben, wel omdat ze aan het einde van de lagere school de minimumdoelen Nederlands niet gehaald hebben.
Bijna vierduizend twaalfjarigen die na zes jaar lager onderwijs onvoldoende Nederlands kennen om het secundair goed te beginnen. Dat is geen abstractie over onderwijskwaliteit. Dat zijn vierduizend kinderen die vandaag met een achterstand vertrekken die niet van henzelf komt.
Vanaf oktober wordt bovendien de screening in de derde kleuterklas vernieuwd, eerst gericht op luistervaardigheid, later uitgebreid naar woordenschat, klankbewustzijn en getalbegrip. Ook dat is wellicht verstandig: hoe vroeger je het ziet, hoe goedkoper het te herstellen valt.
Alleen los je met meten niets op. Meten vertelt je hoeveel er misloopt. Er moet daarna nog iemand voor die klas staan om het recht te zetten.
En daar wringt het
Ongeveer een derde van de Vlaamse leerkrachten heeft niet het diploma dat bij zijn opdracht hoort. Drieëntwintig procent volgde wel een lerarenopleiding maar niet de vereiste specialisatie. Zeven procent volgde er helemaal geen. In het lager onderwijs gaat het om negentien procent, in het secundair om achtendertig, en in het buitengewoon onderwijs — bij de kinderen die het meest gespecialiseerde begeleiding nodig hebben — om tweeënveertig procent.
Zet die twee gegevens naast elkaar en je ziet de spanning van dit schooljaar. We gaan meer eisen van kinderen, en we gaan hun schooljaar voller maken. Dat is verdedigbaar. Maar we vragen dat aan een korps waarvan een derde lesgeeft in iets waarvoor het niet is opgeleid, omdat er niemand anders te vinden was.
Lestijd kun je bij decreet regelen. Een gespecialiseerde leerkracht voor de klas van een kind met een beperking niet.
De tanker, en wie hem moet keren
De vergelijking met een tanker die maar niet keert, is intussen een klassieker geworden in dit dossier.
In 2013 sprak Pascal Smet over de noodzaak van een hervorming na slechte PISA-cijfers. In 2016 wilde Hilde Crevits basisgeletterdheid verankeren in de eindtermen. In 2023 noemde Ben Weyts de toestand ernstig. Vandaag zegt Zuhal Demir dat ze meer zal eisen van kinderen, en dat een echte kentering ongeveer tien jaar zal duren.
Tel dat op: dertien jaar diagnose, en tien jaar behandeling. Een kind dat in 2013 in de kleuterklas zat toen de eerste minister het probleem benoemde, is intussen afgestudeerd. Dat is geen verwijt aan één politicus, want geen enkele van de vier heeft het opgelost. Het is de vaststelling dat onderwijsbeleid langer duurt dan een politieke carrière, en dat de kosten intussen bij één generatie terechtkomen.
Waarom draagvlak geen luxe is
De huidige minister zegt dat ze niet wakker ligt van hoe leerkrachten haar beoordelen, en dat ze voor het algemeen belang werkt.
Dat eerste is ongeloofwaardig — er bestaat geen politicus die niets om zijn score geeft — maar het tweede klopt. Wie een systeem wil bijsturen, moet dingen doen die niet leuk zijn, en wie alleen doet wat applaus oplevert, verandert niets. Het schrappen van studiedagen kost krediet, en het debat over hoe kostbaar lestijd is, wordt daardoor eindelijk gevoerd.
Alleen: onderwijskwaliteit kun je niet over de hoofden van leraren heen verhogen. Elk decreet over minimumdoelen, elke screening en elk extra uur Nederlands wordt uitgevoerd door iemand die vanochtend om acht uur voor die klas stond. Zonder hun vertrouwen blijft het bij goede bedoelingen op papier.
En vertrouwen werkt in twee richtingen. Leerkrachten verdienen dat men hen als experts behandelt in plaats van als uitvoerders. Daar hoort ook bij dat het beroep verantwoording aflegt over wat er in die klas gebeurt.
Terug naar de schoolpoort
Vanavond komt je kind thuis met een lege brooddoos, een pennenzakje dat vol is en een boekentas die te zwaar is. Het zal vertellen wie er in zijn klas zit en niet wat het geleerd heeft, want zo werkt dat op dag één.
Wat het niet zal vertellen, is of de leerkracht die voor die klas staat, daarvoor is opgeleid. Of dat er drie collega's ontbreken en dat er iemand invalt die het gewoon probeert. Of dat de school vandaag voor het eerst een volle lesdag draaide omdat het decreet dat vraagt, terwijl er in de gang nog dozen met handboeken staan die gisteren pas geleverd zijn.
De tanker keert ooit wel. Maar hij keert niet door iemand op de brug die harder roept. Hij keert door de mensen in de machinekamer, en van hen zijn er te weinig, en een derde staat op een post waarvoor ze niet zijn opgeleid.
Fijne eerste schooldag. Zwaai maar terug, ook als je zelf in de auto stapt met natte ogen. Dat hoort erbij, en het is het minst ingewikkelde onderdeel van dit hele verhaal.
(Fotomontage P-Magazine/Didier Lebrun/Photo News)
