Transparantie is voor sissy’s.
Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (Vooruit) weigert de inzage in zijn mailverkeer te geven die verband houdt met het Belgische donorschandaal, dat eind mei aan het licht kwam. Via een beroep op de wet op openbaarheid van bestuur probeerde HLN de documenten en inspectieverslagen te verkrijgen, maar de minister weigerde. Het besluit stuit op hevige kritiek van belangenorganisaties van de slachtoffers en roept vragen op over de rol van transparantie in zijn beleid.
Achtergrond van het donorschandaal
Het schandaal draait om de periode 2007-2017, waarin meer dan vijftig kinderen werden verwekt met zaad van een donor die drager was van een kankergen. Bij bijna veertig vrouwen werd dat zaad gebruikt, terwijl de wettelijke limiet van zes vrouwen per donor al jaren van kracht was. De ontdekking veroorzaakte niet alleen onrust bij de betrokken ouders, maar ook bij andere gezinnen die gebruikmaakten van donoren.
Toen het nieuws naar buiten kwam, organiseerde Vandenbroucke in allerijl een persconferentie en uitte hij zijn kritiek op de administratie van het FAGG, het Federaal Agentschap voor Geneesmiddelen en Gezondheidsproducten. Hij stelde dat hij pas enkele dagen voordien was ingelicht, terwijl het agentschap al sinds 2023 op de hoogte was van de omvang van de betrokken gezinnen. Bovendien was het parket niet geïnformeerd over mogelijke strafbare feiten.
Weigering van openbaarheid
In juni vroeg HLN via de wet op openbaarheid van bestuur inzage in het mailverkeer tussen de minister, zijn kabinet en het FAGG. Vandenbroucke weigerde de documenten vrij te geven. Hij gaf aan dat het risico bestaat dat het verloop van de door hem zelf bestelde Federale Interne Audit (FIA) in het gedrang zou komen. Volgens hem zou de vrijgave “ernstige schade” kunnen toebrengen aan het onderzoek en de sereniteit ervan verstoren.
Onafhankelijke experten en de Commissie voor Toegang tot Bestuursdocumenten (CTB) stellen echter dat dit argument niet wettelijk houdbaar is. Een audit kan volgens de commissie geen reden zijn om toegang tot de documenten te weigeren. Vandenbroucke handhaaft op Trumpiaanse wijze zijn standpunt, en rekt daarmee de grenzen van wettelijke openbaarheid op.
Reactie van belangenorganisaties
Donorkinderen vzw, die de slachtoffers vertegenwoordigt, reageert verbolgen. De organisatie benadrukt dat transparantie essentieel is om het vertrouwen te herstellen en dat het niet aan de minister is om te bepalen welke informatie al dan niet gedeeld wordt. Ze stellen dat alle betrokken partijen – minister, FAGG, vruchtbaarheidscentra en de Deense spermabank – verantwoordelijkheid dragen voor de huidige onzekerheid.
Ook het FAGG volgt het voorbeeld van Vandenbroucke en weigert inspectieverslagen van vruchtbaarheidscentra vrij te geven, eveneens met verwijzing naar de FIA-audit. Daarmee blijft cruciale informatie over de naleving van de wet bij Belgische klinieken ontoegankelijk voor het publiek.
Audit als dekmantel?
Vandenbroucke laat in zijn brief wel weten dat hij het verzoek opnieuw zal onderzoeken zodra de audit is afgerond, maar er bestaat weinig zekerheid dat de mails dan effectief vrijgegeven zullen worden. Donorkinderen vzw vreest dat de audit een eindpunt wordt en dringt aan op de oprichting van een parlementaire onderzoekscommissie om alle betrokken instanties grondig door te lichten, in volledige openheid.
Transparantie en Vandenbroucke: onverenigbaar
De weigering van de minister toont een patroon waarbij informatie die kritisch kan zijn voor publieke controle systematisch wordt achtergehouden. Zijn argumenten om de mails niet vrij te geven, zoals de bescherming van de audit, worden door onafhankelijke experten juridisch in twijfel getrokken. In combinatie met het volgen van het FAGG bij dezelfde strategie ontstaat de indruk dat Vandenbroucke boven de wettelijke verplichtingen van openbaarheid staat.
Het dossier illustreert dat, ondanks de retoriek van verantwoordingsplicht en transparantie, Vandenbroucke er alles aan doet om zijn eigen reputatie en die van zijn administratie te beschermen, eerder dan het publieke belang te dienen. Wie op volledige openheid en controle rekent, wordt in deze zaak teleurgesteld. Transparantie en Vandenbroucke blijken voorlopig een onverenigbare combinatie.
(Foto: Pieter-Jan Vanstockstraeten/Photo News)
