Hoe komt het dat sommige scholen worstelen met ICT-bugetten en andere genoeg geld hebben om META VR-brillen te kopen?
Zoals elke politieker, dacht ook Ben Weyts dat hij het Vlaamse onderwijs uit het slop kon redden met simplistische oplossingen. Meer loon voor directeurs die onbekwame, vastbenoemde figuren toch niet kunnen ontslaan, polariserende ‘expert’-statuten voor leerkrachten én uiteraard: véél centjes om het onderwijs digitaler te maken. Heeft het gewerkt? Nee. Onze jeugd gaat educatief harder achteruit dan ooit en er werd blijkbaar losjes omgesprongen met computeraanbestedingen, waardoor ons onderwijs ook op het Europese strafbankje dreigt te belanden.
In de afgelopen jaren heeft de Vlaamse regering aanzienlijke middelen geïnvesteerd in de digitalisering van het onderwijs. Een prominent voorbeeld is het Digisprong-plan, geïntroduceerd door voormalig minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) tijdens de coronapandemie. Het begon allemaal met een plan om de digitale kloof te dichten door onder andere laptops beschikbaar te stellen voor alle leerlingen vanaf het vijfde leerjaar en door de digitale vaardigheden van leerkrachten te versterken.
Voor de implementatie van dit plan werd onder andere samengewerkt met het Antwerpse bedrijf Fourcast, onderdeel van het Kortrijkse Signpost, dat in 2021 een contract van 1 miljoen euro kreeg toegewezen om ICT-bootcamps voor leerkrachten en ICT-coördinatoren te organiseren. Verder kreeg Signpost in 2023 een contract toegewezen van maar liefst 220 miljoen euro om gedurende vier jaar 450.000 laptops te leveren aan katholieke scholen. Want ja, geef ze een computer en ze worden slimmer uit zichzelf.
Waar al die centen exact terecht zijn gekomen en of leerkrachten en leerlingen wel degelijk slimmer zijn geworden, is de grote vraag.
Maakt het een verschil?
Ondanks deze investeringen rijzen er vragen over de effectiviteit van digitale leermiddelen in het Vlaamse onderwijs. Hoewel digitale tools potentieel hebben om het onderwijs te verrijken, is het essentieel dat hun inzet pedagogisch doordacht gebeurt.
Een rapport van de onderwijsinspectie uit 2024 wijst erop dat 80% van de leerkrachten aangeeft ICT te gebruiken vanwege de didactische meerwaarde. Maar dit leidt niet altijd tot een effectieve integratie in het leerproces. Vaak worden digitale middelen ingezet voor basisactiviteiten zoals informatie opzoeken en oefenen, terwijl complexere toepassingen zoals online samenwerking en mediawijsheid minder aan bod komen.
Internationale vergelijkingen tonen aan dat Vlaamse leerlingen hoog scoren op digitale vaardigheden; alleen Zuid-Korea en Tsjechië doen het beter. Toch is er een aanzienlijke discrepantie tussen deze hoge scores en de daadwerkelijke integratie van digitale middelen in het onderwijs. Dit suggereert dat leerlingen technisch vaardig zijn, de pedagogische benutting van deze vaardigheden blijft achter.
Vrij vertaald: kinderen zijn tegenwoordig vanaf 3 jaar handig met tablets en computers, maar de constante, ongefilterde bagger die ze consumeren vormt een sluimerende ruis van afleiding voor hun kleine hersentjes, zeker als ze in de klas zitten.
Vergelijk het met een man die met zijn vrouwtje naar Blind Getrouwd moet kijken, terwijl er een Champions League-match speelt op een andere zender. Hij zal noodgedwongen meekijken, maar zijn gedachten zitten bij de voetbal.
Belangenverstrengeling?
De snelle toewijzing van overheidscontracten aan bedrijven zoals Fourcast roept altijd vragen op over mogelijke belangenverstrengeling en de transparantie van aanbestedingsprocedures. En terecht, want België kent een rijke geschiedenis van ondermaats onderzochte aanbestedingen en veel te dure deals.
In 2023 werd bekend dat Signpost, moeder van Fourcast, een contract ter waarde van 220 miljoen euro had gewonnen voor de levering van 450.000 laptops aan katholieke scholen. Maar recentelijk startte de Europese Commissie een onderzoek naar de aankoop van laptops en tablets in Vlaanderen, omdat katholieke scholen mogelijk de wet op overheidsopdrachten niet correct hebben toegepast. Dit onderzoek plaatst Vlaanderen onder verhoogd toezicht en kan ertoe leiden dat scholen subsidies moeten terugbetalen als blijkt dat aankopen niet volgens de juiste procedures zijn verlopen.
Dit zoveelse euvel toont een fundamenteel gebrek aan leiding binnen ons onderwijs. Katholiek, gemeentelijk, privé… ze varen allemaal een eigen koers en moeten het stellen met uiteenlopende budgetten. Maar als iemand zwaait met 220 miljoen euro, dan is het makkelijk om snel op het geld te springen en de praktische uitrol te verwaarlozen. Dat is wat Ben Weyts graag doet. Zijn smoel in de media brengen met een zogenaamde oplossing om vervolgens het hele proces met haken en ogen aan elkaar te hangen.
Sterker nog, zijn opvolger Zuhal Demir heeft zin om heel die digitale investering de vuilbak in te gooien.
Zoals in Engeland
In reactie op de dalende onderwijsprestaties zocht de huidige minister van Onderwijs, Zuhal Demir (N-VA), inspiratie in het Verenigd Koninkrijk. Tijdens een scholenexcursie in Londen bezocht ze onder andere de West London Free School en de Michaela Community School, bekend om hun kennisrijke curriculum en strikte discipline.
Deze scholen benadrukken het belang van een gestructureerde en ambitieuze leeromgeving, waarbij leerlingen al op jonge leeftijd complexe onderwerpen behandelen. Elementen die volledig verloren zijn in de huidige paplepel-mentaliteit van Vlaanderen. Discipline, beleefdheid en respect voor leerkrachten en hun maatschappelijke functie moeten voor Demir terugkeren. Wat haar ook opviel, was de complete afwezigheid van smartphones en het lage aantal computers in de scholen.
Dit toont aan dat digitale investeringen kinderen. niet per se slimmer maken. Ze leren juist om afhankelijk te zijn van een scherm, waardoor begrijpend lezen en schrijven aanzienlijk achteruitgaat. Demir overweegt dan ook om de digitale investering van 220 miljoen terug te draaien.
Minder schermen, meer manieren
Toen wij achter de schoolbanken zaten, had de leerkracht altijd gelijk. Leerstof bereikte onze hersenen vanaf papier en bordkrijt was het medium dat ons de educatieve top van de wereld maakte. Nu zien we meer gedragsproblemen, geen respect voor onderwijzers en een gedoogbeleid op smartphones.
Dankzij ondoordachte aanbestedingen staan onze scholen vol met computers en toch worden onze kinderen dommer. Lesgeven was theoretisch gezien nog nooit zo simpel, maar het leerkrachtentekort was nog nooit zo schrijnend.
Vastbenoemde, onderpresterende onderwijzers blijven thuis en masse met burn-outs en part-time roosters en op hetzelfde moment moeten gedreven onderwijzers de gaatjes opvullen. Het is vijf na twaalf en Demir weet dat haar partijgenoot het nog verder om zeep heeft geholpen.
Aan onze politici: Als jullie echt mensen van het volk zijn, zoals jullie altijd zo graag pretenderen, ga langs op elke school. En het probleem is overal en altijd hetzelfde.
