Hoe moet België zijn begroting redden: meer inkomsten, minder uitgaven of een combinatie van beide?
België moet opnieuw miljarden besparen. De regering zoekt minstens 7 miljard euro om de begroting enigszins op koers te krijgen, terwijl het werkelijke tekort richting 35 miljard euro evolueert. Maar waar zit het fundamentele probleem? Geven we te veel uit of haalt de overheid te weinig inkomsten binnen? De economische wereld is daar opvallend verdeeld over. Eén conclusie delen bijna alle experts echter wel: het huidige beleid schuift de rekening al jaren door naar de toekomst.
Een discussie die al twintig jaar aansleept
De begrotingsdiscussie is elk jaar dezelfde. De ene politieke familie wijst naar de hoge overheidsuitgaven en eist besparingen. De andere stelt dat België zichzelf inkomsten ontneemt door fiscale uitzonderingen en gunstregimes.
Dat debat is vandaag belangrijker dan ooit. Premier Bart De Wever moet opnieuw miljarden vinden om Europa enigszins gerust te stellen over de Belgische financiën. De vraag is alleen waar dat geld vandaan moet komen.
Want de oplossing verschilt fundamenteel naargelang de diagnose.
Volgens veel economen daalden de inkomsten
Een eerste groep economen wijst erop dat de Belgische overheid de voorbije jaren relatief minder inkomsten is beginnen innen ten opzichte van de omvang van de economie.
Niet omdat burgers plots minder belastingen betalen — integendeel, België blijft internationaal een van de zwaarst belaste landen op arbeid — maar omdat allerlei fiscale uitzonderingen, gunstregimes en alternatieve verloningsvormen de belastingbasis hebben uitgehold.
Steeds meer inkomsten worden gegenereerd via vennootschappen, gunstige constructies of specifieke belastingvoordelen die voor gewone werknemers onbereikbaar zijn.
Volgens verschillende economische analyses loopt de overheid daardoor jaarlijks vele miljarden euro's mis. Indien het aandeel van de overheidsinkomsten in de economie hetzelfde was gebleven als een tiental jaar geleden, zou het huidige begrotingstekort aanzienlijk kleiner zijn.
Voorstanders van die analyse vinden daarom dat niet de gemiddelde werknemer, maar vooral fiscale uitzonderingen en gunstregimes onder de loep moeten worden genomen.
Anderen zeggen precies het tegenovergestelde
Tegenstanders van die redenering wijzen erop dat België al tot de absolute Europese top behoort qua belastingdruk.
Volgens hen ligt het probleem niet aan te lage inkomsten, maar aan een overheid die veel sneller is beginnen uitgeven dan de economie groeit.
Sinds de financiële crisis zijn vooral sociale uitgaven, gezondheidszorg, pensioenen en allerlei overheidsprogramma's fors uitgebreid. De vergrijzing maakt die evolutie nog duurder.
Volgens werkgeversorganisaties en verschillende economen kan België onmogelijk zijn begroting redden door nog meer belastingen te heffen. Zij vrezen dat hogere lasten investeringen afremmen en de concurrentiekracht verder aantasten.
Hun conclusie is duidelijk: de uitgaven moeten omlaag.
De echte tijdbom heet rente
Maar zelfs wie het debat tussen inkomsten en uitgaven volgt, ziet nog een veel groter probleem ontstaan.
De Belgische staatsschuld kost steeds meer geld.
Jarenlang kon België bijna gratis lenen dankzij historisch lage rentevoeten. Die periode is voorbij. Oude schulden moeten nu worden herfinancierd tegen veel hogere tarieven.
Daardoor explodeert de rentelast.
Binnen enkele jaren zal de federale overheid jaarlijks miljarden extra betalen zonder dat daar één extra politieagent, verpleegkundige of leerkracht tegenover staat. Dat geld verdwijnt simpelweg naar de financiering van oude schulden.
En precies daar schuilt volgens veel begrotingsexperts het grootste gevaar.
Een vreemde paradox
Opvallend genoeg wil de regering tegelijk miljarden besparen én een belangrijke belastingverlaging doorvoeren zodat werken meer zou lonen.
Economisch zorgt dat voor een merkwaardige paradox.
Enerzijds zegt de overheid dat de begroting ontspoort en dat er zware inspanningen nodig zijn. Anderzijds plant ze maatregelen die opnieuw miljarden aan inkomsten kosten.
Zelfs economen die pleiten voor lagere belastingen erkennen dat de timing moeilijk te verdedigen valt zolang het begrotingstekort zo hoog blijft.
Het echte probleem: jarenlang uitstelgedrag
De discussie over inkomsten versus uitgaven dreigt uiteindelijk de essentie te verbergen.
België leeft al jaren boven zijn stand.
Geen enkele regering durfde fundamentele hervormingen volledig door te voeren. Men koos vaak voor tijdelijke oplossingen, nieuwe schulden en optimistische groeiverwachtingen. Zolang de rente laag bleef, leek dat beheersbaar.
Nu de rente stijgt en Europa opnieuw strengere begrotingsregels oplegt, komt de rekening op tafel.
De politieke waarheid die niemand graag vertelt
Wie de cijfers naast elkaar legt, komt tot een ongemakkelijke conclusie.
België heeft waarschijnlijk zowel een inkomstenprobleem als een uitgavenprobleem.
De overheid geeft veel uit, maar laat tegelijk miljarden aan potentiële inkomsten liggen via uitzonderingsregimes en fiscale constructies. Ondertussen blijft de schuld groeien en slorpt de rentefactuur steeds meer belastinggeld op.
Dat maakt de zoektocht naar 7 miljard euro bijna symbolisch. Verschillende begrotingsexperts wijzen erop dat de structurele uitdaging vele malen groter is en dat zonder diepgaande hervormingen de Belgische financiën nog jarenlang bloedrood zullen kleuren.
(Fotomontage: Philip Reynaers/Photo News)
