Van virtueel passen tot kleding die door artificiële intelligentie wordt bedacht: in Brussel onderzoekt het FTI Festival hoe technologie de modewereld verandert. De belofte klinkt verleidelijk, met snellere ontwerpen, minder verspilling en kleren die je digitaal kunt uitproberen. Alleen dreigt ook een sector waarin originaliteit steeds makkelijker te kopiëren valt en menselijke creativiteit het moet opnemen tegen de snelheid van een algoritme.
De modewereld heeft altijd al met de toekomst geflirt, alleen krijgt die toekomst tegenwoordig steeds vaker een digitaal gezicht. Artificiële intelligentie kan beelden van kleding genereren, ontwerpers helpen bij het ontwikkelen van nieuwe silhouetten en merken in staat stellen om sneller collecties te bedenken en te testen. Een ontwerp hoeft zelfs niet meer eerst als fysiek kledingstuk te bestaan om online te worden voorgesteld of verkocht. Voor een sector die draait op vernieuwing, beelden en de voortdurende verleiding van iets nieuws, liggen de mogelijkheden voor de hand.
Maar die technologische versnelling roept lastige vragen op. Wanneer een algoritme een jurk ontwerpt op basis van miljoenen bestaande beelden, wie mag zich dan de creatieve eigenaar noemen? En wat blijft er over van het métier van een ontwerper wanneer een computer in enkele seconden tientallen varianten kan produceren? Technologie kan het creatieve proces verrijken, maar ze kan ook de productie van nóg meer vluchtige trends versnellen. De mode-industrie heeft met fast fashion al bewezen dat sneller en goedkoper niet automatisch beter betekent.
De computer als nieuwe assistent van de ontwerper
AI hoeft het creatieve beroep niet meteen overbodig te maken. Ontwerpers kunnen de technologie gebruiken om ideeën te verkennen, kleurencombinaties te testen, patronen te ontwikkelen of een eerste visuele richting uit te zetten. De menselijke ontwerper blijft dan degene die selecteert, bijstuurt en beslist wat een collectie een eigen karakter geeft. De grens tussen hulpmiddel en vervanger wordt wel dunner naarmate software meer onderdelen van dat proces kan overnemen.
Voor jonge ontwerpers is dat een dubbel verhaal. Digitale hulpmiddelen kunnen de drempel verlagen om ideeën zichtbaar te maken, zonder dat er meteen een duur atelier of een uitgebreide productieploeg nodig is. Tegelijk beschikken grote modemerken over veel meer data, rekenkracht en budget om zulke systemen op grote schaal in te zetten. Een technologie die creativiteit toegankelijker maakt, kan dus ook de voorsprong van de grootste spelers versterken.
Daar komt de kwestie van originaliteit bij. AI-systemen kunnen getraind zijn op bestaand beeldmateriaal, waaronder werk van ontwerpers die niet noodzakelijk toestemming hebben gegeven om hun creaties als trainingsmateriaal te gebruiken. Wie krijgt erkenning of vergoeding wanneer een gegenereerd ontwerp sterk aanleunt bij het werk van een levende ontwerper? De juridische en ethische discussies over auteursrecht zijn daarmee ook een zaak van de catwalk geworden.
Fast fashion krijgt er een versnelling bij
De mode-industrie produceert al jaren op een tempo dat moeilijk te rijmen valt met haar ecologische voetafdruk. AI kan helpen om ontwerpen digitaal te testen en de vraag beter in te schatten, waardoor sommige overtollige productie mogelijk vermeden wordt. Virtueel passen kan bovendien de nood aan fysieke stalen verminderen en klanten helpen om vooraf een beter beeld te krijgen van een kledingstuk.
De keerzijde is even duidelijk: als het bedenken van nieuwe modellen bijna niets meer kost en trends nog sneller online kunnen worden gelanceerd, krijgt de machine achter fast fashion extra brandstof. Meer ontwerpen betekenen niet automatisch minder kledingafval. Het hangt ervan af wat merken met de technologie doen en of ze hun productiemodel aanpassen, in plaats van simpelweg nog meer spullen op de markt te gooien.
Technologie die ook moet helpen herstellen
Het FTI Festival in WIELS bekijkt de toekomst van mode gelukkig breder dan alleen de digitale ontwerptafel. De Fashion Factory, die deel uitmaakt van het festival, brengt installaties, workshops en gesprekken samen over mode, technologie en vakmanschap. Bezoekers kunnen virtuele looks uitproberen, een kledingstuk laten herstellen, experimenteren met bedrukking en kennismaken met nieuwe materialen en Brusselse creatieve projecten. Ook het digitale productpaspoort komt aan bod: dat moet informatie over de herkomst, materialen en levensloop van kleding toegankelijker maken.
Dat laatste is minder spectaculair dan een AI-model dat een complete collectie uitspuwt, maar kan voor consumenten wel een concreet verschil maken. Meer informatie over de samenstelling en herkomst van kleding kan helpen om producten beter te vergelijken, langer te gebruiken en uiteindelijk correcter te verwerken. Technologie krijgt dan pas echt betekenis wanneer ze niet alleen de verkoop versnelt, maar ook helpt om de levensduur van een kledingstuk te verlengen.
De toekomst heeft nog altijd mensen nodig
Van 16 tot en met 20 oktober neemt FTI Brussel WIELS over met Shifting Worlds, een programma met kunst, installaties, gesprekken, workshops en performances over technologie en de samenleving van morgen. De Fashion Factory vormt daarin een praktische blik op de manier waarop innovatie de mode verandert.
De mode van morgen zal vrijwel zeker digitaler worden. Dat hoeft geen ramp te zijn voor ontwerpers, ateliers of consumenten, zolang technologie een middel blijft en geen excuus wordt om creativiteit, arbeidsomstandigheden en duurzaamheid ondergeschikt te maken aan de volgende verkoopgolf. Een algoritme kan duizenden varianten van een jas bedenken; het kan nog altijd niet zelfstandig bepalen waarom één ervan de moeite waard is om jarenlang te dragen.
Praktisch
Wat: FTI Brussel – Shifting Worlds en de Fashion Factory
Wanneer: 16 tot en met 20 oktober 2026. De Fashion Factory loopt op 16, 17 en 18 oktober.
Waar: WIELS, Van Volxemlaan 354, 1190 Vorst
https://www.ftifestival.be/programma/brussel/fashion-factory
https://www.ftifestival.be/programma/brussel/shifting-worlds-expo-en-programma-wiels
https://wiels.org/en/events/fti-brussels-shifting-worlds
(Foto: WIELS)
