Ze schilderde spelende kinderen, zonovergoten tuinen en het leven langs de Leie, bouwde ook buiten België een reputatie op en verdween daarna grotendeels uit het collectieve geheugen. Het MSK Gent haalt Jenny Montigny opnieuw vanonder het stof.
De kunstgeschiedenis heeft een merkwaardige gewoonte: sommige kunstenaars worden iconen, andere belanden in de voetnoten. Jenny Montigny (1875-1937) behoort tot die tweede groep. De Gentse schilderes was een van de bekendste leerlingen van Emile Claus, de grote naam van het Vlaamse luminisme, maar ontwikkelde een eigen stijl en bouwde ook buiten België een carrière uit. Toch is haar naam vandaag veel minder bekend dan die van haar leermeester.
Het Museum voor Schone Kunsten Gent wil daar verandering in brengen met een grote overzichtstentoonstelling. Schilderijen, pastels, tekeningen en etsen tonen een kunstenares die niet alleen het licht van de Leiestreek probeerde te vangen, maar ook interieurs, portretten, moederschap en vooral de wereld van kinderen vastlegde.
De tentoonstelling wil Montigny daarbij nadrukkelijk bevrijden van het etiket ‘leerling van Emile Claus’.
Meer dan Claus met een andere handtekening
Montigny groeide op in Gent en kwam als jonge kunstenares in contact met Claus, die een grote invloed op haar ontwikkeling had. In 1904 vestigde ze zich in Deurle, bij Sint-Martens-Latem, waar ze terechtkwam in de bruisende kunstenaarswereld langs de Leie. Ze sloot zich aan bij kunstenaarsvereniging Vie et Lumière en maakte naam met werk waarin licht, kleur en het dagelijkse leven centraal stonden.
Vooral haar schilderijen van spelende en schoolgaande kinderen vallen op. Montigny schilderde onder meer het plaatselijke schooltje en de speelplaats, waarbij ze niet alleen het landschap of gebouw vastlegde, maar ook beweging en kleine menselijke momenten.
Ze bleef daarbij niet simpelweg Claus kopiëren. Hoewel haar werk binnen het Vlaamse impressionisme en luminisme past, ontwikkelde Montigny een herkenbare eigen beeldtaal en werkte ze bovendien met verschillende technieken.
Londen veranderde het decor
Tijdens de Eerste Wereldoorlog verbleef Montigny in Londen. Ook daar bleef ze werken. Ze tekende het leven in en rond de Londense parken, maar richtte haar blik eveneens op gewonde Belgische soldaten die er werden verzorgd.
Die tekeningen en etsen tonen een heel andere kant van haar oeuvre. Weg zijn de zorgeloze speelplaatsen en zonnige Leielandschappen; oorlog, ontheemding en kwetsbaarheid komen ervoor in de plaats.
Het maakt ook duidelijk waarom het wat gemakkelijk is Montigny uitsluitend als schilderes van idyllische taferelen te herinneren. Ze schilderde en tekende vooral wat ze rondom zich zag — en tijdens de oorlog zag die wereld er plots heel anders uit.
Hoe verdwijn je uit de kunstgeschiedenis?
Interessant is dat Montigny tijdens haar leven helemaal niet de onbekende kunstenares was die ze later zou worden. Dat roept automatisch de vraag op hoe iemand met een eigen carrière en reputatie vervolgens grotendeels uit het collectieve geheugen kan verdwijnen.
Voor vrouwelijke kunstenaars gebeurde dat vaker. Hun werk werd historisch minder verzameld en tentoongesteld en hun carrière werd niet zelden beschreven in verhouding tot een mannelijke leermeester of collega. In Montigny's geval werd Emile Claus zo'n bijna onvermijdelijk ijkpunt.
Onderzoekers en kunstliefhebbers gingen de afgelopen jaren opnieuw op zoek naar haar werk, doken archieven in en brachten onbekende bronnen en verdwenen schilderijen boven water. De tentoonstelling in Gent is mee het resultaat van die zoektocht.
Eindelijk gewoon Jenny Montigny
En misschien is dat uiteindelijk het interessantste aan zo'n retrospectieve. Niet dat we Montigny nu alsnog moeten uitroepen tot een miskend genie omdat ze een vrouw was die door de kunstgeschiedenis werd vergeten.
Wel dat haar werk opnieuw aan de muur hangt en iedereen zelf kan kijken.
Want 89 jaar na haar dood zou Jenny Montigny eindelijk iets mogen worden wat tijdens haar carrière blijkbaar veel moeilijker bleek dan gedacht: niet de leerlinge van Emile Claus, niet de vergeten vrouwelijke luminist, maar gewoon Jenny Montigny.
(Foto: MSK Gent)
