Is de computer de nieuwe kunstenaar met een peperdure galerie?
Een schilder maakt een schilderij, een fotograaf maakt een foto, een beeldhouwer hakt in steen. Anadol bouwt een systeem dat vervolgens zelf beelden genereert. Zijn eigen hand verdwijnt grotendeels uit het eindresultaat en maakt plaats voor datasets, machine learning en rekenkracht.
Dat levert een merkwaardige paradox op. Hoe minder je de kunstenaar letterlijk aan het werk ziet, hoe groter zijn invloed op het systeem kan worden. Anadol bepaalt welke data worden gebruikt, hoe de modellen worden getraind, welke parameters gelden en hoe de resultaten uiteindelijk als installatie in de ruimte verschijnen. De computer is dus geen toevallige assistent, maar evenmin een kunstenaar die op eigen houtje een atelier heeft gehuurd.
Precies die tussenpositie maakt Latent City anders dan de zoveelste tentoonstelling met wat AI-plaatjes aan de muur.
Vijf miljoen beelden en één gigantische droommachine
Anadol wil de stad niet alleen tonen zoals ze eruitziet. Zijn algoritmes proberen ook de minder zichtbare lagen ervan te verbeelden: datastromen, patronen, bewegingen en informatie die voor het menselijk oog normaal verborgen blijven. BRUSK omschrijft het resultaat als digitale schilderijen, datasculpturen en installaties die voortdurend veranderen.
Dat klinkt behoorlijk theoretisch, maar in de zaal is het vooral een fysieke ervaring. Je staat niet voor een schilderij dat al honderd jaar hetzelfde beeld vasthoudt. Het beeld blijft transformeren en jij kijkt naar één moment uit een proces dat in principe eindeloos kan doorgaan.
Dat maakt de titel Latent City behoorlijk raak. De stad die Anadol toont, is niet alleen Brugge als verzameling gebouwen en monumenten, maar een digitale versie van de stad die ergens onder de zichtbare werkelijkheid ligt opgeslagen.
Prachtig, maar is prachtig genoeg?
Je kan uren praten over data, machine learning en nieuwe vormen van artistieke perceptie, maar uiteindelijk staat de bezoeker naar gigantische bewegende beelden te kijken die vooral heel erg mooi zijn. De kleuren zijn spectaculair, de bewegingen hypnotiserend en de schaal is indrukwekkend. Alleen: schoonheid is nog geen argument.
De klassieke kritiek op Anadol luidt dan ook dat zijn werk soms gevaarlijk dicht in de buurt komt van een peperdure screensaver. Alleen heeft die screensaver dan een internationale kunstenaar, miljoenen beelden, een gespecialiseerd AI-team en een museumticket van 20 euro achter zich.
Als een werk je overweldigt, is dat dan omdat het iets wezenlijks zegt over onze digitale wereld of omdat technologie nu eenmaal bijzonder goed is geworden in het produceren van beelden die ons brein graag blijft bekijken? Waarschijnlijk allebei.
BRUSK als laboratorium
Voor BRUSK is Anadol bovendien meer dan een grote publiekstrekker. Latent City is de openingstentoonstelling van de nieuwe Brugse kunsthal en vormt de eerste presentatie van Anadols werk in België. Zijn werk was eerder al te zien in onder meer het MoMA in New York en het Guggenheim in Bilbao. Later dit jaar opent zijn studio in Los Angeles bovendien Dataland, een museum dat volledig aan AI-kunst is gewijd.
Dat laatste is misschien nog veelzeggender dan de tentoonstelling zelf. AI-kunst heeft inmiddels niet alleen een plaats in musea gekregen, maar begint zijn eigen infrastructuur te bouwen. Er komen instellingen, collecties en een hele markt rond kunst die zonder artificiële intelligentie nauwelijks zou bestaan.
De computer heeft dus niet alleen een museumticket gekregen. Hij begint stilaan zijn eigen museum te bouwen.
Op 25 oktober mag de machine op de sofa
BRUSK organiseert op 25 oktober bovendien De Delicate Revolutie: Over kunst en AI. Moderator Heleen Debruyne gaat er in gesprek met theatermaker Yves Degryse en onderzoeker Judith Campagne over de gevolgen van AI voor kunst, creativiteit en onze ideeën over wat menselijk werk eigenlijk betekent.
Dat gesprek komt mooi naast Anadol te staan. Want de discussie gaat uiteindelijk niet over de vraag of AI mooie beelden kan maken. Dat kan ze inmiddels overduidelijk.
Het gaat over iets ongemakkelijkers: wat blijft er over van het begrip kunstenaar wanneer een machine niet langer alleen het penseel vasthoudt, maar mee bepaalt wat er op het doek verschijnt?
Anadol geeft daar in Brugge geen antwoord op. Hij maakt het probleem gewoon zo groot dat je er moeilijk omheen kunt.
(Foto: YouTube)
