Geen Pokémon, geen robots: waarom Taniguchi thuishoort in een kunstmuseum.
Taniguchi werd in 1947 geboren in Tottori en overleed in 2017 in Tokio. Vanaf de jaren 1970 bouwde hij een omvangrijk oeuvre uit waarin hij verschillende genres doorkruiste, maar vooral een heel eigen beeldtaal ontwikkelde waarin het kleine en alledaagse plots een enorme emotionele lading krijgt. In Europa werd hij bekend met onder meer Naar een verre buurt, De man die wandelt en De top van de goden.
Wie De man die wandelt kent, weet hoe ver Taniguchi van de klassieke mangaformule staat. Zijn personage loopt door een Japanse buurt, observeert mensen, gebouwen, bomen en dieren en laat zich meevoeren door kleine toevalligheden. Er hoeft geen moord, monster of wereldramp aan te pas te komen. Een wandeling kan voldoende zijn voor een verhaal.
Dat maakt zijn werk ook zo geschikt voor een kunstmuseum. Taniguchi tekent niet alleen gebeurtenissen, hij tekent tijd. Een straat, een interieur of een landschap krijgt bij hem dezelfde aandacht als een personage. De stilte tussen twee tekeningen is minstens zo belangrijk als wat er letterlijk gebeurt.
Van Tokio naar Terhulpen
Dat de Fondation Folon hem uitgerekend hier tentoonstelt, is geen toevallige exotische uitstap richting Japan. De tijdelijke tentoonstellingen van het museum zoeken bewust kunstenaars op die raakvlakken vertonen met de wereld van Jean-Michel Folon.
Die verwantschap wordt in deze tentoonstelling expliciet gemaakt. Taniguchi en Folon delen een gevoeligheid voor het poëtische, het menselijke en het onverwachte in het gewone. Geen van beiden heeft veel behoefte aan visueel lawaai om iets te vertellen. Hun werk laat ruimte voor de kijker.
Dat verklaart ook de titel Portrait lointain, een verwijzing naar Taniguchi's beroemde Haruka na Machi e, in het Nederlands Naar een verre buurt. Het album leverde hem in 2003 de prijs voor beste scenario op tijdens het Internationaal Stripfestival van Angoulême.
Strips worden plots museumstukken
De tentoonstelling maakt bovendien een eenvoudige maar belangrijke beweging: ze haalt Taniguchi uit het stripalbum.
Normaal lees je manga van vakje naar vakje, pagina na pagina. In een museum wordt een originele plaat een object. Je ziet het papier, de lijn, de correcties, de manier waarop een tekenaar een beeld opbouwt. Wat in een album onderdeel is van een verhaal, wordt aan de muur plots een autonoom beeld.
Dat is precies waarom de meer dan 160 platen zo interessant zijn. De Fondation Folon toont niet alleen reproducties uit bekende boeken, maar ook originele werken, schetsen en storyboards. Een deel van de originelen wordt volgens de Fondation exclusief voor deze tentoonstelling gepresenteerd.
En plots zie je waarom Taniguchi voor veel lezers nooit zomaar een mangaka was.
Tussen Japan en Europa
Taniguchi ontwikkelde een stijl die beïnvloed werd door zowel Japanse manga als de Europese strip. Hij wordt dan ook vaak gezien als een kunstenaar die twee beeldculturen met elkaar verbond. Zijn werk vond in Europa een publiek dat veel verder reikte dan de traditionele mangalezer.
Dat is misschien zijn grootste verdienste: hij bewees dat manga niet noodzakelijk een genre is, maar ook een manier om verhalen te vertellen. Zijn boeken kunnen filosofisch, autobiografisch, historisch, avontuurlijk of bijna meditatief zijn. Soms gebeurt er nauwelijks iets en toch blijf je lezen.
Zijn verhalen draaien vaak rond herinnering, familie, ouder worden, verlies, natuur en de verhouding tussen mens en omgeving. Daardoor voelen ze soms eerder aan als een roman in beelden dan als de manga die je van de Japanse popcultuur verwacht.
Voor wie dacht dat manga alleen voor jongeren was
Voor wie Taniguchi al kent, is het een kans om originele tekeningen en minder bekende onderdelen van zijn oeuvre van dichtbij te zien. Voor wie nooit manga leest, is het een vrij elegante manier om dat vooroordeel definitief naar de vuilnisbak te brengen.
De Fondation Folon organiseert bovendien verschillende activiteiten rond de tentoonstelling, waaronder origami- en etegamiworkshops en rondleidingen met de curatoren. Op 14 november vindt een eerste Meet the curator plaats met co-curator Pauline Loumaye; op 13 december volgt een tweede rondleiding met Isabelle Douillet-de Pange.
Wie daarna nog beweert dat manga alleen iets is voor pubers met een Pokémon-T-shirt, heeft vermoedelijk gewoon nooit Taniguchi gelezen.
Jirô Taniguchi. Portrait lointain, Fondation Folon, Drève de la Ramée 6A, 1310 Terhulpen, 17 oktober 2026 – 14 februari 2027. De tijdelijke tentoonstelling kost €10; met de museumpas is ze gratis.
(Foto: Wikipedia/PD)
