De dictatuur van de spreadsheet.
Een zomerakkoord in België. Dat klinkt op papier als iets lichtvoetigs: een beetje bestuurlijke jazz op flipflops, wat begrotingsritmiek onder een parasol, een hervormingetje hier, een compromisje daar. Maar wie door de marketingflarden van regeringspartijen heen prikt, merkt al snel dat dit akkoord geen luchtmatras maar een betonnen vloer is voor wie zich onderaan de ladder bevindt. De N-VA juicht, de spreadsheets zijn in balans. Alleen jammer dat de realiteit van honderdduizenden mensen eruit is gegomd.
Valerie Van Peel, N-VA-voorzitter (ad interim), stond deze week op de barricades van het Zomerakkoord. Niet met een pamflet, maar met een rekenmachine. “Trots”, zei ze, “omdat dit al het derde grote akkoord is op korte tijd.” En inderdaad, er is gerekend. Er is herschikt, geschrapt, geknipt en geplakt. Wat de begroting betreft, is het resultaat indrukwekkend: een kleinere staat, een beperktere tussenkomst, een efficiënter systeem, zo heet dat dan.
Maar de menselijke prijs vind je niet in het Excel-bestand. Die lees je op de gezichten van langdurig zieken die plots hun uitkering zien dalen, bij bruggepensioneerden die ‘geactiveerd’ worden in hun laatste levensfase, bij alleenstaande ouders die tussen de mazen vallen van een “meer doelgericht” vangnet.
Orde op zaken? Of de zaak van de orde?
Van Peel noemt het geen fetisj, die hervormingsdrift. Het is “orde op zaken stellen”, zegt ze. “Een maatschappij weer weerbaar maken.” Want wat niet meer houdbaar is, moet aangepakt worden. De logica van een huisvader, maar dan toegepast op een samenleving van miljoenen.
Het klinkt rationeel, degelijk zelfs. Alleen: wat als die orde op zaken tegelijk betekent dat mensen hun financiële ademruimte verliezen? Wat als “we moeten hervormen” een eufemisme is geworden voor “de zwakste betaalt eerst”? En wat als een sociaal systeem pas écht dreigt te bezwijken zodra je het zélf begint te demonteren?
Volgens Van Peel redt de regering de sociale zekerheid. Dat zou geruststellend zijn, ware het niet dat de reddingsoperatie vooral lijkt op het terugduwen van drenkelingen omdat de reddingsboei te veel kost. Onder het mom van duurzaamheid worden rechten verschraald, terwijl het frame van “misbruik” hardnekkig blijft plakken aan wie afhankelijk is van het systeem.
Wie niet werkt, moet voelen
De vakbonden krijgen ondertussen een trap na. “Ze verdedigen de werkende mens niet meer”, zegt Van Peel. Een uitspraak die alleen werkt als je “de werkende mens” definieert als fulltime, gezond, flexibel, mobiel en maximaal inzetbaar. Wie door ziekte, leeftijd of pech uit dat plaatje valt, is blijkbaar niet langer de moeite waard om voor op te komen. Dan wordt sociale bescherming plots “een perverse prikkel” of “een blok aan het been van de begroting”.
Het wordt de nieuwe normaliteit: solidariteit enkel als je meekan. En wie dat niet doet, wordt onderworpen aan de ijskoude blik van de spreadsheet, waar geen plaats is voor nuance, context of menselijke kwetsbaarheid. De cijferbalans is positief, de morele balans blijft ongekend.
Gelijk én ongelijk
In de politiek heeft uiteindelijk iedereen een beetje gelijk. Wie met een liberale bril kijkt, ziet de noodzaak van activering. Wie een sociale bril draagt, ziet vooral uitholling en bestraffing. Het is het tragische theater van de Belgische besluitvorming: afhankelijk van waar je staat, zie je een andere werkelijkheid. En iedereen is tegelijk overtuigd van zijn eigen redelijkheid.
Maar wie in het midden van de rit de spelregels verandert, wie langdurig zieken als luiaards framet en bruggepensioneerden als profiteurs, terwijl tegelijk bedrijven blijven baden in fiscale uitzonderingsregimes, die kan moeilijk beweren dat het hier om sociale rechtvaardigheid gaat.
Dan red je misschien de begroting. Maar niet de samenleving. En al helemaal niet het vertrouwen.
De conclusie? In dit land van compromissen, herverdelingen en tactisch geplaatste verontwaardiging, blijft één ding overeind: de dictatuur van de spreadsheet regeert. Met ijzeren logica en zonder empathie. Slikken en zwijgen dus. Want wat gisteren nog een verworven recht was, is vandaag een “prikkel tot motivatie”. En morgen? Dan is er weer een akkoord. Een nieuw evenwicht. Waar opnieuw mensen uit vallen.
(Foto: Jan De Meuleneir/Photo News)
