Van een Braziliaanse favela tot een Egyptisch dansatelier en het Berlijnse nachtleven van de jaren twintig: het NEXT Festival brengt dansers en theatermakers samen die zich weinig aantrekken van de verwachtingen van anderen. Sociale ongelijkheid, discriminatie, ouder worden en de vrijheid om jezelf te zijn vormen de rode draad.
Een lichaam is nooit zomaar een lichaam. Het wordt bekeken, beoordeeld en maar al te graag in een hokje gestopt. Te jong, te oud, te dik, te vrouwelijk, te mannelijk. De samenleving heeft nu eenmaal de merkwaardige gewoonte om mensen voortdurend af te meten aan normen die ze zelf heeft bedacht. En wie niet in het plaatje past, mag doorgaans uitleggen waarom.
Het internationale NEXT Festival, dat van 13 november tot 4 december plaatsvindt aan weerszijden van de Frans-Belgische grens, maakt van die maatschappelijke verwachtingen een terugkerend thema. Het festival brengt theater, dans en performances naar onder meer Kortrijk, Lille, Deinze, Menen, Ieper en Valenciennes.
Drie voorstellingen springen daarbij in het oog. Ze komen uit totaal verschillende werelden, maar hebben één ding gemeen: de dansers gebruiken hun lichaam om verhalen te vertellen die veel verder gaan dan beweging alleen.
Rio de Janeiro: wie mag de stad bewonen?
In aCORdo gebruikt de Braziliaanse choreografe Alice Ripoll dans om sociale en raciale ongelijkheid aan te kaarten. De voorstelling ontstond in 2017, enkele jaren nadat Rio de Janeiro het wereldkampioenschap voetbal en de Olympische Spelen had georganiseerd. Terwijl de stad zich aan de buitenwereld presenteerde als een bruisende metropool, bleef achter dat glanzende decor een minder fraaie werkelijkheid bestaan: armoede, discriminatie en politiegeweld in de favela's.
Ripoll werkt met vier zwarte performers die zelf in de favela's wonen. In een eenvoudige ruimte, met nauwelijks meer dan enkele stoelen en een deur, spelen ze met de machtsverhoudingen tussen mensen die kijken en mensen naar wie gekeken wordt. De dansers dragen uniformen en betrekken het publiek bij situaties waarin de gebruikelijke sociale rollen verschuiven.
Daarvoor zijn geen spectaculaire decors of indrukwekkende lichteffecten nodig. De bewegingen en confrontaties tussen de performers volstaan om duidelijk te maken dat niet iedereen zich even vrij door een stad kan bewegen.
Met aCORdo stelt Ripoll een eenvoudige maar ongemakkelijke vraag: waarom wordt de aanwezigheid van sommige mensen voortdurend in twijfel getrokken, terwijl anderen zich overal vanzelfsprekend thuis voelen?
aCORdo is op 14 en 15 november te zien in de Budatoren in Kortrijk.
Te oud om te dansen? Vergeet het maar
Ook de Egyptische choreografe en danseres Nagham Salah Othman heeft weinig boodschap aan de verwachtingen van anderen. In Inhabiting My Body onderzoekt ze hoe de professionele danswereld omgaat met ouder worden, in een sector waar jeugd, lenigheid en lichamelijke perfectie vaak als belangrijke troeven worden beschouwd.
Samen met de in Caïro gevestigde danseres Mona Gamil laat ze zien dat een lichaam niet minder interessant wordt naarmate het ouder wordt. Integendeel: jaren ervaring, herinneringen en fysieke veranderingen kunnen net nieuwe artistieke mogelijkheden opleveren.
Othman put daarbij uit haar persoonlijke geschiedenis en haar Egyptisch-Soedanese culturele achtergrond. Beweging, taal en herinneringen vloeien samen in een voorstelling die ook buiten de danswereld herkenbare vragen oproept.
We leven tenslotte in een tijd waarin de schoonheidsindustrie ons voortdurend probeert te overtuigen dat ouder worden vooral iets is wat je zo lang mogelijk moet uitstellen. Rimpels moeten verdwijnen, grijze haren worden bestreden en voor zowat ieder teken van veroudering bestaat tegenwoordig een potje crème met een bijbehorend prijskaartje.
Othman draait die redenering om. Een ouder lichaam is geen versleten versie van een jong exemplaar, maar draagt een geschiedenis met zich mee die op zichzelf de moeite waard is.
Inhabiting My Body gaat op 14 november in première tijdens NEXT, in Budascoop in Kortrijk.
Het Berlijnse nachtleven van de jaren twintig
Een heel andere wereld komt aan bod in Androgynous. Portrait of a Naked Dancer, een voorstelling van de Argentijnse theatermaker Lola Arias in samenwerking met het Berlijnse Maxim Gorki Theater.
Arias vertrekt vanuit het leven van Anita Berber, een legendarische danseres die in het Berlijn van de jaren twintig behoorlijk wat stof deed opwaaien. Met haar provocerende optredens, opvallende verschijning en eigenzinnige levensstijl trok ze zich weinig aan van de burgerlijke moraal. Haar artistieke nalatenschap raakte later grotendeels op de achtergrond, onder meer door de culturele repressie tijdens het naziregime.
In de voorstelling brengen River Roux, Bishop Black en Dieter Rita Scholl verschillende generaties en persoonlijke ervaringen samen. Ze combineren autobiografische verhalen met de geschiedenis van Berber en onderzoeken hoe de samenleving omgaat met mensen die niet beantwoorden aan traditionele verwachtingen rond gender en seksualiteit.
Daarmee gaat de voorstelling niet alleen over het Berlijn van honderd jaar geleden, maar ook over vandaag. Hoe vrij zijn mensen werkelijk om zichzelf te tonen? En hoe snel kunnen verworven vrijheden opnieuw onder druk komen te staan?
Het verhaal van Anita Berber vormt daarbij een historische spiegel. Wat in de ene periode als artistieke vrijheid wordt gevierd, kan in een andere plots als ongewenst of aanstootgevend worden beschouwd.
Androgynous. Portrait of a Naked Dancer opent het NEXT Festival op 13 november in de Opéra de Lille.
Meer dan een avondje dans
Hoewel de drie voorstellingen inhoudelijk sterk verschillen, vertrekken ze vanuit dezelfde gedachte: achter ieder lichaam schuilt een verhaal dat niet noodzakelijk aan de buitenkant zichtbaar is.
Alice Ripoll toont hoe afkomst en sociale klasse bepalen hoeveel bewegingsvrijheid iemand krijgt. Nagham Salah Othman verzet zich tegen het idee dat een danser na een bepaalde leeftijd afgeschreven is. Lola Arias onderzoekt hoe mensen door de geschiedenis heen botsen met verwachtingen rond identiteit en seksualiteit.
Dat levert niet noodzakelijk vrijblijvende avondjes theater op. De makers willen hun publiek ook aan het denken zetten over vooroordelen die buiten de theaterzaal minstens even hardnekkig aanwezig zijn.
Het NEXT Festival brengt die uiteenlopende stemmen samen in een internationaal programma waarin dans, theater en performance elkaar ontmoeten. En wie dacht dat dans uitsluitend draait om sierlijke bewegingen en een mooi stukje muziek, ontdekt hier dat er soms behoorlijk wat meer achter schuilgaat.
Praktisch: NEXT Festival loopt van 13 november tot 4 december 2026 op verschillende locaties in België en Frankrijk.
(Foto: screenshot Vimeo)
