Oorlogen, klimaatproblemen, politieke ruzies en een wereld waarin iedereen voortdurend gelijk wil krijgen. Je zou er bijna moedeloos van worden. Op 13 en 14 november verzamelen Vlaamse en Nederlandse schrijvers, filosofen, kunstenaars en jonge stemmen in De Studio in Antwerpen voor ‘We zullen doorgaan’. Twee dagen lang gaat het over macht, identiteit, maatschappelijke ergernissen en zelfs de aantrekkingskracht van het einde van de wereld. Geen bijeenkomst waar iedereen elkaar beleefd naar de mond praat, maar een festival waar ideeën gerust eens mogen botsen.
Het lijkt tegenwoordig steeds moeilijker om met veel vertrouwen naar de toekomst te kijken. Oorlogen, klimaatontwrichting, politieke polarisatie en een groeiend wantrouwen tegenover instellingen zorgen ervoor dat de grote beloften over een steeds betere wereld behoorlijk versleten klinken. Tegelijk krijgen we voortdurend te horen dat we positief moeten blijven, flexibel moeten zijn en vooral niet te lang mogen stilstaan bij alles wat verkeerd loopt. Alsof de problemen vanzelf verdwijnen wanneer we er maar enthousiast genoeg bij glimlachen.
Met ‘We zullen doorgaan’ kiest het Vlaams-Nederlandse cultuurhuis deBuren voor een andere aanpak. Op 13 en 14 november brengt het in De Studio in Antwerpen schrijvers, denkers en kunstenaars uit Vlaanderen en Nederland samen om na te denken over de wereld waarin we leven en de toekomst die we nog kunnen bedenken. De titel klinkt optimistisch, maar het programma is geen tweedaagse cursus positief denken. De organisatoren willen juist dat bezoekers oude ideeën ter discussie stellen, ongemakkelijke vragen durven stellen en niet meteen tevreden zijn met een antwoord dat toevallig lekker klinkt.
Op de affiche staan zowel gevestigde auteurs als jonge schrijvers, filosofen en performers. Onder anderen Uschi Cop, Dominique De Groen, Jaouad Alloul, Pete Wu, Dilara Kabak en de Nederlandse schrijfster Mensje van Keulen tekenen present. Ook jonge stemmen uit trajecten als ‘Nieuw Geluid’ krijgen een podium. En wie bij een literair festival denkt aan twee mensen die anderhalf uur lang op een stoel over hun nieuwste boek praten, mag dat beeld gerust bijstellen. Gesprekken, poëzie, muziek, theater en zelfs nightlife lopen hier door elkaar.
Waarom dromen we zo graag van het einde van de wereld?
Een van de opvallendste gesprekken heet ‘Verlangen naar de Apocalyps’. Dat klinkt niet meteen als de ideale opwarmer voor een gezellig weekend, maar het onderwerp is eigenlijk bijzonder herkenbaar. Films, romans, televisieseries en videogames waarin de beschaving instort, blijven razend populair. Een virus legt de wereld plat, een natuurramp veegt de mensheid bijna van de kaart of een samenleving stort onder haar eigen gewicht in elkaar. En wij zitten er met een zak chips naar te kijken.
Waarom vinden we die ondergang eigenlijk zo fascinerend? Schrijver en opiniemaker Uschi Cop, auteur Dilara Kabak en filosoof Lotte Spreeuwenberg onderzoeken hoe apocalyptische verhalen samenhangen met maatschappelijke onvrede. De klimaatcrisis, het kapitalisme, genderongelijkheid en het falen van politieke instellingen vormen daarbij de achtergrond. Misschien schuilt achter de angst voor het einde van de wereld ook een verlangen naar een nieuwe wereld, eentje waarin de bestaande machtsverhoudingen eindelijk verdwijnen.
Alleen zit daar natuurlijk een addertje onder het gras. Wie het huidige systeem graag ziet instorten, moet ook nadenken over wat ervoor in de plaats komt. De geschiedenis staat vol revoluties die vrijheid en gelijkheid beloofden, waarna er uiteindelijk gewoon een andere machthebber op de grootste stoel ging zitten. Het gesprek wordt afgewisseld met artistieke intermezzo's van dichter Siham Machkour en violiste Hélène Manca.
Het is uit tussen mij en mijn favoriete boek
Op zaterdag 14 november wordt ook de literatuur zelf onder handen genomen tijdens ‘de Literaire Break-up Show’. Uschi Cop en Pete Wu nemen er afscheid van een boek waar ze ooit helemaal weg van waren. Samen met de Nederlandse schrijfster Mensje van Keulen en moderator Silvana Sodde onderzoeken ze waarom onze liefde voor bepaalde boeken soms minder eeuwig blijkt dan we dachten.
Een roman die je op je twintigste geweldig vond, kan twintig jaar later plots behoorlijk tegenvallen. Personages die ooit fascinerend leken, blijken bij herlezing misschien vooral irritant, terwijl ideeën die je vroeger vanzelfsprekend vond inmiddels hopeloos ouderwets aanvoelen. Soms ontdek je zelfs dat een boek waar je jarenlang enthousiast over vertelde eigenlijk helemaal niet zo goed geschreven is. Dat kan pijnlijk zijn, zeker wanneer je het ooit aan zowat iedereen hebt aangeraden.
Achter dat speelse uitgangspunt schuilt een interessante vraag. Veranderen boeken, of veranderen wij? Een verhaal blijft op papier hetzelfde, maar de lezer neemt bij elke herlezing nieuwe ervaringen, inzichten en overtuigingen mee. Afscheid nemen van een vroegere favoriet hoeft dus geen verraad te zijn. Misschien betekent het gewoon dat je zelf een beetje bent opgeschoven.
Met Mensje van Keulen, die al meer dan een halve eeuw actief is in de literatuur, krijgt het gesprek bovendien een boeiende generatiekloof cadeau. Wat blijft er overeind wanneer schrijvers, lezers en de samenleving waarin ze leven voortdurend veranderen?
Kappen met die handel
Wie even genoeg heeft van zware filosofische vragen, kan terecht bij ‘Kappen daarmee’. Schrijver en presentator Cesar Majorana nodigt het publiek uit om af te rekenen met gewoontes, ideeën en ergernissen die volgens hen dringend mogen verdwijnen. Op het lijstje staan onder meer totebags, het kerngezin, nagesynchroniseerde films en chatbots die op werkelijk elke website opduiken.
Vooral dat laatste zal bij menig internetgebruiker herkenning oproepen. Je wilt gewoon even weten wanneer een winkel sluit, en voor je het weet vraagt een vrolijk digitaal figuurtje of het je ergens mee kan helpen. Ja, door uit beeld te verdwijnen bijvoorbeeld.
Maar achter de humor zit ook een ernstiger onderwerp. Waarom blijven we zo hardnekkig vasthouden aan bepaalde gewoontes? Welke tradities zijn nog waardevol en welke houden we alleen overeind omdat niemand ooit heeft voorgesteld ermee te stoppen? Het publiek mag zelf het woord nemen en zijn persoonlijke of maatschappelijke frustraties op tafel gooien. Dat kan behoorlijk grappig worden, al zal niet iedereen het eens zijn over wat er precies op de schop moet.
Ook jonge stemmen krijgen een microfoon
Een belangrijk onderdeel van het festival is de aandacht voor jonge schrijvers en nieuwe denkers. DeBuren organiseert al langer trajecten waarin beginnende makers de kans krijgen om hun ideeën te ontwikkelen en een publiek te vinden. Met initiatieven als ‘Nieuw Geluid’ worden jonge stemmen aangemoedigd om zich te mengen in het maatschappelijke debat.
Tijdens ‘We zullen doorgaan’ komen die verschillende generaties samen. Naast de bekendere namen staan onder anderen Dominique De Groen, Jaouad Alloul, Sharvin Ramjan, Paola Verhaert en verschillende jonge dichters en performers op het programma. Ook experimentele vormen zoals hyperpoëzie, muziekprojecten en performances krijgen ruimte.
Het festival wil daarmee verder gaan dan het klassieke gesprek tussen een moderator en een schrijver die zijn nieuwste boek komt voorstellen. Literatuur, filosofie, podiumkunst en maatschappelijke discussie mogen elkaar beïnvloeden en uitdagen. Dat is niet onbelangrijk in een tijd waarin ingewikkelde onderwerpen steeds vaker worden herleid tot een paar stevige oneliners en een boze reactie op sociale media.
Een schrijver kan een gedachte rustig uitwerken, een filosoof kan een vraag stellen waarop niemand meteen een antwoord heeft en een performer kan soms met één scène duidelijk maken waar een heel debatpanel niet uit geraakt. Het hoeft niet allemaal in een slogan te passen.
Geen wondermiddel voor de wereldproblemen
Wie na twee dagen De Studio buitenwandelt, zal vermoedelijk nog altijd geen pasklare oplossing hebben voor de klimaatcrisis, politieke polarisatie of de toekomst van de democratie. Dat zou ook nogal veel gevraagd zijn van een literair festival in Antwerpen. Maar misschien is dat precies de bedoeling.
‘We zullen doorgaan’ wil vooral ruimte maken voor twijfel, tegenspraak en ideeën die niet meteen in een politiek programma of een populaire slogan passen. We zijn tegenwoordig bijzonder bedreven in het verdedigen van onze eigen overtuigingen, maar luisteren naar iemand die er anders over denkt, blijkt vaak een stuk moeilijker.
De titel mag dan optimistisch klinken, goedkope hoop wordt hier niet verkocht. Het festival onderzoekt vooral wat er nog mogelijk is wanneer oude zekerheden beginnen te wankelen. En misschien is dat al een behoorlijk goed vertrekpunt: niet doen alsof je alle antwoorden hebt, maar tenminste bereid zijn om de vragen te stellen.
Praktisch: ‘We zullen doorgaan’, vrijdag 13 en zaterdag 14 november 2026 in De Studio, Maarschalk Gérardstraat 4, Antwerpen. Het programma begint op beide dagen om 14 uur. Op zaterdag is er ook een afterparty.
Enkele programmaonderdelen:
Kappen daarmee met Cesar Majorana – Vrijdag 13 november, om 18.30 en 20.45 uur. Het publiek mag afrekenen met collectieve ergernissen en heilige huisjes.
Literaire Break-up Show – Zaterdag 14 november, om 17.30 uur. Uschi Cop en Pete Wu nemen afscheid van boeken die ooit hun favoriet waren, samen met Mensje van Keulen.
Verlangen naar de Apocalyps – Zaterdag 14 november, om 19.15 uur. Over klimaatcrisis, kapitalisme, genderongelijkheid en onze fascinatie voor het einde van de wereld.
(Foto: wezullendoorgaan)
