Logo P-magazine Regio Zoeken Rubrieken

'Reinventing Photography': Tweehonderd jaar fotografie, en wat er na de AI nog van overblijft

Redactie - 16-11-2026

Rond 1826 had Nicéphore Niépce uren nodig om het uitzicht uit zijn raam vast te leggen. Vandaag maakt iedereen duizenden foto's per jaar, en een algoritme maakt er nog meer van mensen die nooit hebben bestaan. In Hangar in Elsene stellen twintig fotografen de vraag wat dat medium na tweehonderd jaar nog betekent. Het antwoord is verontrustend, en het komt grotendeels uit Frankrijk.

De oudste bewaarde foto ter wereld is een vlekkerig grijs beeld van daken en een binnenplaats, 'Point de vue du Gras', door Niépce gemaakt vanuit een raam van zijn landgoed in Bourgondië. Omdat die foto rond 1826 of 1827 ontstond, viert Frankrijk van 1 september 2026 tot 30 september 2027 officieel de tweehonderdste verjaardag van de fotografie, met een programma dat het ministerie van Cultuur over het hele land en ver daarbuiten heeft uitgerold.

Brussel kreeg een van de opvallendste bijdragen. Hangar, aan het Kasteleinsplein, toont tot 20 december 'Reinventing Photography', een groepstentoonstelling met twintig kunstenaars: vijftien Franse fotografen die van het Franse Centre national des arts plastiques (Cnap) een opdracht kregen, en vijf Belgen die via een open oproep van Hangar werden geselecteerd.

Een algoritme dat je aankijkt

De meest ongemakkelijke werken gaan over de machine. François Bellabas trainde een algoritme op foto's die vrienden met hun telefoon van hem maakten terwijl hij sliep. Op een levensgroot scherm groeit daaruit een digitale dubbelganger, die steeds duidelijker vorm krijgt naarmate je langer blijft kijken, tot je merkt dat het beeld naar jou terugkijkt.

Stéphanie Solinas vertrok van achttien anonieme portretten van jonge vrouwen uit het negentiende-eeuwse Amerikaanse westen en liet er gezichten van vandaag uit genereren. Ze zette er een waarzegtafel bij met een siliconen hand die je kunt aanraken. Het tijdschrift Blind vatte het mooi samen: de algoritmes hebben het ouijabord vervangen.

Ook de Belgische fotojournalist Sébastien Van Malleghem, die vijftien jaar lang in zwart-wit sociale reportages maakte in Noord-Europa, schakelt over op kleur. Naast zijn prints van Madeira en de Azoren loopt een film die volledig door kunstmatige intelligentie werd gegenereerd op basis van zijn eigen foto's. De bewegende versie roept volgens hem 'een diffuus onbehagen' op, en dat contrast is precies waar het om draait.

De traagheid van de maan

Tegenover die algoritmes staat een reeks kunstenaars die het medium net terugbrengen naar zijn traagste vorm. Marie Bovo fotografeert 's nachts met een grootbeeldcamera, met belichtingstijden tot negen uur, uitsluitend bij het licht van de maan en de sterren. Michel Slomka hing een jaar lang cameravallen op in een vallei in de Franse Alpen en liet het bos, de wind en de wolven de beelden maken.

Baptiste Rabichon maakte elf foto's met een negentiende-eeuwse techniek die kleur vastlegt zonder kleurstoffen, en de Brusselse Julie Calbert bouwt beelden op uit de chemische resten van analoge fotografie. De jonge Belg Louis Lekien gaat nog een stap verder: hij verzegelde het laatste vel van een groot formaat lichtgevoelig papier in een loden doos, in het bijzijn van een gerechtsdeurwaarder. Het is een foto die nooit zal worden gemaakt, en daarmee misschien de eerlijkste van de hele tentoonstelling.

Twee andere Belgen kijken naar hun eigen werelden. Chrystel Mukeba legt glasplaten in zilvergelatine over elkaar als röntgenfoto's van het geheugen, met beelden van Kinshasa en de geschiedenis van haar Congolese vader. Lucas Leffler fotografeerde in verlaten Minecraft-servers, digitale steden die na een catastrofe nooit werden hersteld. Een vorm van urbex voor de generatie die opgroeide met games.

Wat bewijst een foto nog?

De tentoonstelling stelt die vraag zonder ze te beantwoorden, en dat is tegelijk haar sterkte en haar zwakte. Tweehonderd jaar lang gold een foto als bewijs: dit was er, iemand stond hier en drukte af. Die zekerheid is vandaag een stuk minder vanzelfsprekend. Een gegenereerd gezicht ziet er even echt uit als een portret uit 1880, en wie een oorlogsfoto, een schandaal of een vakantiekiekje deelt, moet zich steeds vaker afvragen of het beeld wel echt is.

Directrice Delphine Dumont schrijft dat wie over de tweehonderdste verjaardag van de fotografie spreekt, onvermijdelijk ook nadenkt over de tijd waarin we leven.

Maar...

Twintig projecten in één gebouw maken van de tentoonstelling soms een staalkaart, waarin de bezoeker van het ene concept naar het andere springt zonder echt te blijven hangen. Veel werken hebben uitleg nodig om tot hun recht te komen, en wie zonder de zaalteksten rondloopt, ziet vooral vreemde machines en vage beelden. Bovendien dreigt een tentoonstelling die tot stand kwam met steun van Franse instellingen vooral de Franse fotografie te vieren, met de Belgen als welkome gasten.

Wie betaalt voor de fotografie in Brussel?

Hangar is geen publieke instelling. Het werd in 2014 opgericht door de Belgische kunstverzamelaar en filantroop Rodolphe de Spoelberch en noemt zichzelf graag het fotografiemuseum van Brussel, omdat de hoofdstad er geen heeft. Antwerpen heeft het FOMU, Wallonië heeft het Musée de la Photographie in Charleroi, Brussel heeft een privécentrum, een handvol galeries en Contretype.

Voor deze tentoonstelling kwam de steun van het Franse Cnap, de Franse ambassade en het Institut français. De werken van de vijftien Franse kunstenaars zijn ondertussen opgenomen in de Franse nationale collectie en reizen in 2027 naar Frankrijk.

Frankrijk beschouwt fotografie als nationaal erfgoed en investeert er een heel jaar in, met opdrachten, festivals en tentoonstellingen in tientallen landen. In België wordt veel aan particulieren en buitenlandse partners overgelaten. Daar kun je de schouders over ophalen, zolang een gedreven ploeg in Elsene tentoonstellingen van dit niveau maakt. Maar in het jaar waarin iedereen wil weten wat een beeld nog waard is, blijft het toch opmerkelijk dat de hoofdstad van Europa voor zo'n tentoonstelling een beroep moet doen op Franse instellingen en een Belgische mecenas.

Praktisch

'Reinventing Photography' – Hangar, Kasteleinsplein 18, 1050 Elsene. Tot 20 december 2026.

Woensdag tot zondag van 12 tot 18 uur.

Ontmoeting met de curatoren Pascal Beausse en Delphine Dumont op 28 november, met de kunstenaars op 5 december. Franstalige rondleidingen op 25 november en 16 december.

(Foto: HANGAR)

Fotografie Expo 200 jaar fotografie

Reacties

Resterende karakters 500

Lees meer

Nieuwsbrief Mis nooit meer het laatste nieuws, exclusieve aanbiedingen en boeiende verhalen van P-magazine! Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief en blijf altijd op de hoogte.
Zoeken