Wie steun wil van het OCMW, zal voortaan ook hulp moeten aanvaarden. De maatregel van Anneleen Van Bossuyt zet het debat over sociale rechten en verplichtingen op scherp.
Leefloon niet langer zonder voorwaarden
De federale regering gooit het roer om: wie een leefloon ontvangt en kampt met een verslaving, zal verplicht een behandeling moeten volgen. Het principe is eenvoudig en hard tegelijk: geen engagement, geen garantie op financiële steun.
Volgens de bevoegde minister moet het systeem terug naar de kern. Een leefloon dient als vangnet voor wie in nood zit, niet als structurele ondersteuning zonder tegenprestatie. De nieuwe aanpak koppelt sociale hulp expliciet aan verantwoordelijkheid.
OCMW krijgt sleutelrol
In de praktijk komt de bal bij de OCMW’s te liggen. Zij moeten signalen van verslaving detecteren en betrokkenen doorverwijzen naar een arts. Wordt een verslaving vastgesteld, dan wordt behandeling een vast onderdeel van het individuele begeleidingscontract.
Dat contract — het zogenaamde traject richting maatschappelijke integratie — bestond al, maar wordt nu fors uitgebreid. Niet alleen nieuwe dossiers, maar ook bestaande leefloners vallen voortaan onder strengere opvolging.
Wie de afspraken niet naleeft, riskeert sancties: van een tijdelijke vermindering tot het volledig verlies van het leefloon.
Van recht naar voorwaarde
De hervorming markeert een duidelijke verschuiving: sociale steun wordt minder een onvoorwaardelijk recht en meer een instrument om gedrag bij te sturen.
Ook buiten verslaving wordt de lijn doorgetrokken. Mensen met schulden zullen verplicht begeleiding moeten volgen. De boodschap is helder: steun gaat hand in hand met engagement.
Volgens de regering is dat geen strafbeleid, maar een poging om mensen actief uit hun situatie te halen. Zonder begeleiding blijven velen volgens hen vastzitten in een vicieuze cirkel.
Kritiek uit het middenveld
Niet iedereen volgt die redenering. Hulporganisaties en experten waarschuwen voor de keerzijde van de maatregel.
Zij vrezen dat het leefloon evolueert van een basisrecht naar een beloningssysteem, waarbij kwetsbare groepen extra druk ervaren. Verslaving wordt daarbij gezien als een ziekte — en dus moeilijk te vatten in een contractlogica.
Daarnaast zijn er praktische bezwaren: lange wachtlijsten in de hulpverlening en onduidelijke criteria om verslaving vast te stellen dreigen het systeem onder druk te zetten.
Streng signaal, grote vraagtekens
Met deze maatregel kiest de regering voor een strenger sociaal beleid, waarbij rechten en plichten nadrukkelijk aan elkaar worden gekoppeld.
De intentie: mensen activeren en perspectief bieden. De vrees: dat net de meest kwetsbaren uit de boot vallen wanneer ze niet aan de voorwaarden kunnen voldoen.
Eén ding is duidelijk: het leefloon is niet langer vanzelfsprekend. Het wordt een contract — met duidelijke verwachtingen en reële gevolgen.
(Foto: Didier Lebrun/Photo News)
