Exploderende huurprijzen, verdwijnende clubs en een nachtleven dat steeds commerciëler wordt. In Berlijn, Rotterdam en Amsterdam proberen alternatieve organisatoren het tij te keren. Met experimentele muziek, kunst, performances en vooral heel veel feesten. Want soms is een nachtje uit meer dan alleen een dure kater de volgende ochtend.
Een ticket kopen, een drankje bestellen, een foto maken voor Instagram en vervolgens op zoek gaan naar de volgende club waar iedereen blijkbaar moet zijn. Het moderne nachtleven heeft soms verdacht veel weg van een toeristische attractie met een stevige toegangsprijs.
Maar niet iedereen heeft zin om van het nachtleven een keurig verpakt product te maken. In verschillende Europese steden proberen clubs, kunstenaars en onafhankelijke collectieven hun eigen ruimte te behouden. Ze organiseren festivals, zetten maatschappelijke thema's op de agenda en brengen mensen samen die zich niet noodzakelijk thuis voelen in de grote commerciële uitgaansgelegenheden.
De komende dagen en weken staan er in Berlijn, Rotterdam en Amsterdam verschillende evenementen op het programma die dat alternatieve nachtleven centraal stellen.
Berlijn: STAY CORE
Van 3 tot en met 11 oktober organiseert Berlijn opnieuw de Tag der Clubkultur. Meer dan 110 clubs, collectieven en culturele initiatieven nemen deel aan een programma met ongeveer 130 evenementen.
Het motto van dit jaar is STAY CORE. Vrij vertaald: blijf trouw aan waar je voor staat.
De Berlijnse clubcultuur heeft het namelijk niet gemakkelijk. Stijgende huurprijzen, hogere energiekosten en toenemende druk op het vastgoed maken het voor onafhankelijke clubs steeds moeilijker om hun deuren open te houden. Bovendien dreigen sommige locaties te verdwijnen doordat hun gebouwen een andere bestemming krijgen.
Om de sector te ondersteunen, wordt tijdens het festival volgens de organisatoren in totaal 410.000 euro aan prijzen en financiële steun verdeeld onder geselecteerde clubs en initiatieven.
Dat geld moet helpen om een cultuur te behouden die Berlijn internationaal op de kaart heeft gezet. Want de stad mag dan bekendstaan om haar legendarische technoclubs, achter die wereld schuilt een uitgebreid netwerk van organisatoren, artiesten en vrijwilligers.
Tijdens de festivalweek zijn er niet alleen feesten, maar ook workshops, performances en discussies over de toekomst van het nachtleven.
Zo viert club Gretchen haar vijftiende verjaardag en staat ook SchwuZ, een van de bekendste queerclubs van de stad, in de belangstelling.
Voor Berlijn is de boodschap duidelijk: een club is meer dan een ruimte waarin iemand een draaitafel neerzet en de drankprijzen verdubbelt.
Rotterdam: kunst als verzet
Dichter bij huis vindt van 24 tot en met 27 september het Conflux Festival plaats in Rotterdam. Het festival combineert experimentele muziek, audiovisuele kunst, performances en lezingen.
Het centrale thema is dit jaar Tactics for Cultural Resistance. De organisatoren onderzoeken hoe kunstenaars en muzikanten kunnen reageren op maatschappelijke ontwikkelingen zoals digitale surveillance, de aantasting van digitale rechten en internationale politieke spanningen.
Dat klinkt misschien als een bijzonder ingewikkelde manier om een festival aan te kondigen, maar het programma is behoorlijk concreet.
In het Katoenhuis loopt een gratis tentoonstelling met werk van onder anderen Forensic Architecture, Anne Wenzel, Yara Mekawei en Tools for Action. Daarnaast zijn er optredens, gesprekken en experimentele performances op verschillende locaties in de stad.
Ook de Japanse noise-artiest Merzbow staat op het programma. Wie bij elektronische muziek uitsluitend denkt aan een aangenaam deuntje waarop je met een cocktail in de hand kunt dansen, is bij hem mogelijk aan het verkeerde adres.
Conflux wil bezoekers niet alleen laten kennismaken met nieuwe muziek en kunst, maar ook laten nadenken over de manier waarop technologie en politiek hun dagelijkse leven beïnvloeden.
En dat allemaal zonder dat je daarvoor verplicht een PowerPointpresentatie van drie uur moet uitzitten.
Amsterdam: clowns, diva's en experimentele muziek
In Amsterdam kiezen alternatieve organisatoren voor een iets uitbundigere aanpak.
Vrijdag 25 september staat bij TILLATEC het evenement sSSsSensationsSs – CLOWN DIVA DOWN op het programma. Verwacht geen traditionele clubavond, maar een combinatie van performances, experimentele muziek en uitbundige kostuums.
Het evenement richt zich onder meer op queer artiesten en bezoekers van kleur en wil een veilige ontmoetingsplaats bieden voor mensen die zich niet altijd vertegenwoordigd voelen in het reguliere nachtleven.
Clowns en diva's spelen daarbij een opvallende rol. Niet bepaald de figuren die je spontaan verwacht wanneer je op vrijdagavond gewoon een pintje wilt gaan drinken.
Maar dat is precies de bedoeling. De organisatoren gebruiken humor, extravagante outfits en performances om bestaande verwachtingen over identiteit en zelfexpressie uit te dagen.
Ook collectieven als Fertile Ruins en Papaya Kuir organiseren in Amsterdam kunstfeesten en benefietevenementen waarbij queer cultuur, migratie en onderlinge solidariteit centraal staan.
Voor deze organisatoren is een clubavond dus niet uitsluitend bedoeld om te dansen. Het is ook een gelegenheid om een gemeenschap samen te brengen en projecten financieel te ondersteunen.
Waarom het nachtleven meer is dan een discobal
Berlijn, Rotterdam en Amsterdam kiezen ieder hun eigen aanpak, maar delen een gelijkaardige bezorgdheid: hoe zorg je ervoor dat onafhankelijke clubs en alternatieve culturele initiatieven kunnen blijven bestaan?
Dat is niet vanzelfsprekend. Een club moet huur betalen, personeel vergoeden, artiesten boeken en voldoen aan steeds strengere veiligheids- en geluidsvoorschriften. Tegelijk moeten de ticketprijzen betaalbaar blijven voor het publiek waarvoor die locaties oorspronkelijk zijn opgericht.
De organisatoren van deze evenementen proberen daarom niet alleen bezoekers naar hun feesten te lokken. Ze willen ook aandacht vragen voor de culturele en maatschappelijke rol van het nachtleven.
Want voor sommige mensen is een club gewoon de plek waar ze op zaterdagavond hun zorgen vergeten. Voor anderen is het een van de weinige plaatsen waar ze gelijkgestemden ontmoeten, nieuwe kunstvormen ontdekken of zonder al te veel verwachtingen zichzelf kunnen zijn.
En soms is het natuurlijk ook gewoon een uitstekende plek om tot zes uur 's ochtends volledig uit je dak te gaan.
Dat mag gelukkig ook nog.
