Van de bronzen huid van realitysterren tot de gladgestreken gezichten op Instagram: eeuwenlang kregen we voorgeschoteld hoe een lichaam eruit hoort te zien. Nu beginnen kunstenaars dat beeld steeds nadrukkelijker uit elkaar te halen. Want wie heeft eigenlijk ooit bepaald wat mooi is?
Wie heeft eigenlijk bepaald wat mooi is?
Een gebruinde huid was - toen de dieren net niet meer spraken - het bewijs dat je de dag buiten doorbracht en dus waarschijnlijk hard moest werken. Vandaag betaal je er met plezier voor, in een zonnebank, met een spray tan, tanning drops of een hele batterij cosmetica die ons moet helpen om precies de juiste tint te bereiken. En daarmee houdt het natuurlijk niet op, want een tan is tegelijk ook weer out, de huid moet tegelijk gladder, het lichaam strakker, de taille smaller, de lippen voller en de benen langer lijken.
Het perfecte lichaam bestaat niet, maar op een scherm kan het er behoorlijk overtuigend uitzien. Precies daar begint het verhaal van Sunny Sally, de eerste solotentoonstelling van de Brusselse kunstenares Lupe Arens in galerie Harry-Seydou in Brussel. Arens onderzoekt er hoe de gebruinde huid kon uitgroeien tot een westers schoonheidsideaal en hoe reality-tv en sociale media die obsessie met uiterlijk verder hebben versterkt.
Van reality-tv naar Instagram
Wie de voorbije decennia regelmatig televisie keek, herkent het beeld meteen: lichamen die permanent lijken te leven in een staat van zomer, gezichten die onder een dikke laag make-up verdwijnen, tanden die bijna licht geven en een huid die meer richting oranje dan richting natuurlijk bruin gaat.
Reality-tv maakte van uiterlijk een soort wedstrijd waarin voortdurend dezelfde vragen terugkeerden: wie ziet er het meest gebruind uit, wie heeft het strakste lichaam en wie ziet er het jongst uit? Sociale media hebben dat principe vervolgens niet afgeschaft, maar simpelweg in onze broekzak gestopt. Waar je vroeger moest wachten op de volgende aflevering van een realityprogramma, krijg je vandaag via Instagram, TikTok, Snapchat, reclame en datingapps de hele dag door zorgvuldig geselecteerde lichamen en gezichten te zien.
Voor je het beseft, vergelijk je je eigen uiterlijk met beelden waarvan je rationeel weet dat ze bewerkt kunnen zijn, maar die toch eerst als werkelijkheid binnenkomen.
Bizar, we weten dat foto's worden gefilterd, dat influencers hun beste hoek zoeken, dat huid wordt geretoucheerd en dat lichamen digitaal kunnen worden aangepast, maar toch blijft het effect overeind. Het perfecte lichaam hoeft niet eens echt te bestaan. Het volstaat dat we het vaak genoeg zien.
Lupe Arens maakt het ongemakkelijk
Arens kiest in Sunny Sally niet voor een moralistische boodschap waarin wordt uitgelegd wat mensen wel of niet met hun lichaam zouden mogen doen. Dat maakt haar werk interessanter, want de vraag die ze stelt is fundamenteler: waar komt ons idee van schoonheid eigenlijk vandaan?
Natuurlijk mag iedereen zich laten bruinen, make-up dragen, een lip laten opvullen, uren in de fitness doorbrengen of zijn uiterlijk op welke manier dan ook veranderen. Het probleem begint pas op het moment dat een persoonlijke voorkeur verandert in een norm waaraan je het gevoel krijgt te moeten beantwoorden. Precies tussen ik vind dit mooi en ik moet er zo uitzien bevindt zich een enorme culturele industrie die al decennialang bepaalt welke lichamen worden bewonderd en welke liever uit beeld blijven.
De kunstgeschiedenis deed het al
Dat brengt ons bij een tweede Brusselse tentoonstelling, Art x Gender in de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België.Daar worden bijna dertig werken uit verschillende eeuwen samengebracht om te onderzoeken hoe kunst genderstereotypen heeft bevestigd, maar ze soms ook heeft ondergraven.
De tentoonstelling brengt werken van onder anderen Lucas Cranach, Fernand Khnopff, Cécile Douard, Pierre Bonnard, Marie Laurencin, Jane Graverol en Roger Raveel samen. De namen en tijdperken verschillen, maar de tentoonstelling legt een opvallende constante bloot: de manier waarop mensen worden afgebeeld, zegt veel over de samenleving die naar hen kijkt.
De perfecte vrouw is dus helemaal geen uitvinding van Instagram. Ze bestond al lang voordat iemand wist wat een selfie was.
De verleidster, de moeder, de muze
Door de eeuwen heen werd de vrouw in de kunst vaak gevangen in een beperkt aantal rollen. Ze was moeder, echtgenote, muze, verleidster of zondares, terwijl mannen veel vaker werden voorgesteld als held, krijger, intellectueel of machthebber.
Art x Gender maakt die beeldvorming zichtbaar door niet alleen te kijken naar wat er op een schilderij staat, maar ook naar de verhouding tussen degene die kijkt en degene die wordt bekeken. Dat levert een interessante parallel op met onze eigen tijd, want hoewel de technologie compleet veranderd is, is de machtsverhouding van de blik niet verdwenen.
Een schilderij uit een vroegere eeuw en een Instagramfoto uit 2026 lijken op het eerste gezicht twee totaal verschillende werelden, maar beide kunnen ons vertellen hoe een lichaam volgens een bepaalde tijd hoort te worden bekeken.
Van schilderij naar selfie
De schilder bepaalde ooit hoe een vrouw op het doek verscheen: met een bepaalde taille, huid, houding en blik. Vandaag hebben we die rol voor een groot deel zelf overgenomen. We kiezen onze hoek, trekken onze buik in, draaien ons gezicht naar het licht, verwijderen een puist, maken onze huid gladder en bepalen vervolgens welke versie van onszelf de buitenwereld te zien krijgt.
De oude muze en de kunstenaar zitten daardoor steeds vaker in hetzelfde lichaam.
Dat klinkt bevrijdend, en in zekere zin is het dat ook. We beschikken over een controle over ons eigen beeld die vroegere generaties nooit hebben gehad. Maar die vrijheid heeft een eigenaardige keerzijde: hoe meer mogelijkheden we krijgen om ons uiterlijk aan te passen, hoe groter ook de druk kan worden om dat voortdurend te doen.
Er groeit een tegenbeweging
Tegelijkertijd verschijnt op sociale media een veel bredere waaier aan lichamen dan vroeger in reclame en populaire cultuur gebruikelijk was. Cellulitis, littekens, striae, oudere lichamen, dikke lichamen en lichamen met een beperking krijgen zichtbaarheid die lange tijd ontbrak.
Dat betekent niet dat uiterlijk plots onbelangrijk is geworden. Het tegendeel lijkt eerder het geval. We zijn ons juist steeds bewuster van de macht die beelden hebben en van de manier waarop voortdurende vergelijking onze ideeën over onszelf kan beïnvloeden.
De vraag verandert daardoor langzaam van ben ik mooi genoeg? naar wie heeft eigenlijk bepaald wat mooi genoeg is?
Perfectie begint te vervelen
Misschien bevinden we ons daarom op een merkwaardig kantelpunt. De perfecte Instagramfoto is nog lang niet verdwenen, maar ze heeft haar onschuld wel verloren. We weten inmiddels dat achter een vlekkeloze huid een filter kan zitten, dat een perfecte taille soms vooral het resultaat is van een bepaalde pose en dat een ogenschijnlijk spontane vakantiefoto behoorlijk veel werk kan hebben gekost.
Het perfecte lichaam is daardoor tegelijk zichtbaarder en minder geloofwaardig geworden.
Bovendien verandert de norm voortdurend. De ene periode moet een lichaam ultradun zijn, daarna wordt het curvy ideaal verheerlijkt. Een tijdlang zijn extreem volle lippen het doel, waarna een natuurlijker gezicht opnieuw aantrekkelijk wordt. De huid moet eerst diep gebruind zijn en later weer zo bleek mogelijk ogen.
De norm beweegt voortdurend.
Het lichaam niet.
(Foto: PD)
