Logo P-magazine Regio Zoeken Rubrieken

Beton, glas en Instagram: honderd jaar Juliaan Lampens in Museum Dhondt-Dhaenens

Redactie - 16-11-2026

De buren lachten met zijn betonnen dozen, nu staan ze op je Instagram: honderd jaar Juliaan Lampens.

Wie in de jaren zestig door Eke reed en het huis van Juliaan Lampens zag, dacht wellicht aan een bunker die iemand per vergissing in een tuin had laten staan: een vreemd betonnen gebouw met een plat dak, een glazen gevel en binnen nauwelijks muren. Ruim een halve eeuw later duiken foto's van datzelfde soort huizen op in de tijdlijnen van twintigers en reizen architecten uit Noorwegen en Italië naar de Leievallei om over hem te spreken. Museum Dhondt-Dhaenens in Deurle viert van 29 november tot 14 maart de honderdste verjaardag van de man die Vlaanderen zo lang niet begreep. Het is een feest met een kater, want terwijl het land zijn beton leerde bewonderen, bleef het verkavelen alsof er niets veranderd was.

Van baksteen naar beton

Lampens werd op 1 januari 1926 geboren in De Pinte en groeide op in Eke als zoon van een schrijnwerker. Na zijn opleiding aan Sint-Lucas in Gent opende hij in 1950 een eigen bureau in Eke, waar hij aanvankelijk traditionele woningen ontwierp, het soort dat de Vlaamse middenklasse toen wilde. Een bezoek aan Expo 58 in Brussel zette alles op zijn kop: hij koos voor beton en voor de ruwe, ongepolijste architectuur die later bekend zou worden als brutalisme. In 1960 bouwde hij zijn eigen woning en atelier aan de Stationsstraat in Eke. Volgens het beschermingsbesluit betekende dat de doorbraak van een eigenzinnig oeuvre, en de Vlaamse overheid erkent het huis vandaag als een baanbrekend werk van een van de toonaangevende ontwerpers van de naoorlogse Belgische architectuur.

Wat volgde, was een reeks gebouwen die je vandaag in architectuurboeken over de hele wereld terugvindt. De bedevaartkapel van Onze-Lieve-Vrouw van Kerselare bij Oudenaarde tekende hij eerst met krijt op een bordwand in zijn atelier, voor ze tussen 1963 en 1966 werd gebouwd. De bibliotheek van Eke uit 1970-1971 is sinds enkele jaren een beschermd monument. Daarbij komen een vijfendertigtal woningen, verspreid over Oost-Vlaanderen, waaronder de woning Vandenhaute-Kiebooms in Zingem en zijn latere huizen in Gavere en Deinze. Lampens bleef ontwerpen tot op hoge leeftijd en stierf in november 2019, 93 jaar oud.

Een man die zijn collega's meed

Dat Vlaanderen hem zo lang negeerde, had ook met hemzelf te maken. Curator Angelique Campens, die hem goed kende en zijn werk al sinds haar studententijd onderzoekt, beschrijft hem als een gesloten man die zijn zaken voor zich hield en zelfs het contact met collega's uit de weg ging. Hij gaf vanaf 1974 les aan Sint-Lucas in Gent, maar zocht nooit de schijnwerpers op en bouwde voor een kleine kring opdrachtgevers die zijn ideeën deelden. De internationale aandacht kwam pas in 2010, toen Campens een boek over hem uitgaf met foto's van Jan Kempenaers. Datzelfde jaar wijdden het Britse Wallpaper en het Italiaanse Domus artikels aan zijn werk, en vanaf dan ging het snel.

Het huis waarin je niet kunt verstoppen

Het hoogtepunt van de tentoonstelling ligt een paar kilometer van het museum, in de Brakelstraat in Sint-Martens-Latem. De Woning Van Wassenhove werd tussen 1972 en 1974 gebouwd voor Albert Van Wassenhove, een leraar met een passie voor hedendaagse kunst en architectuur. Na zijn dood in 2012 liet hij het huis na aan de Universiteit Gent, die het in langdurige bruikleen gaf aan Museum Dhondt-Dhaenens. Het museum organiseert er bezoeken, tentoonstellingen en verblijven voor kunstenaars, en sinds 2017 is het huis een beschermd monument.

Binnen volgt de woning de helling van het terrein in verschillende niveaus, terwijl halfhoge wanden de verschillende zones van elkaar scheiden. Wie er rondloopt, begrijpt meteen waarom zoveel mensen het mooi vinden op een foto en waarom heel wat anderen er liever niet zouden wonen: privacy bestaat er nauwelijks en elke kamer maakt deel uit van één grote ruimte.

In het museum zelf toont de tentoonstelling, gemaakt samen met de Juliaan Lampens Stichting en het Vlaams Architectuurinstituut, een selectie van zijn bekendste projecten, aangevuld met tekeningen en archiefstukken die nog nooit te zien waren: schetsen, plannen, maquettes en ontwerpdocumenten uit het Juliaan Lampens Archief. Daartussen zit een aquarel van een ontwerp voor de Nationale Bibliotheek Pahlavi in Iran, getekend tussen 1977 en 1981, dat nooit werd uitgevoerd. Het symposium van 5 november, met onder meer de Noorse architect Per Olaf Fjeld en de Vlaamse architectuurcriticus Marc Dubois, is al voorbij.

Anderhalf miljoen keer beton

Brutalisme, de stijl die decennialang vooral werd geassocieerd met grauwe sociale woontorens en lelijke ministeries, is op sociale media bijzonder populair geworden. Volgens Domus verscheen de hashtag #brutalism in 2024 al in bijna anderhalf miljoen berichten op Instagram, en accounts als @sosbrutalism voeren onder het motto 'Save the Concrete Monsters!' campagne om bedreigde gebouwen te redden. Lampens past perfect in dat plaatje. Zijn huizen zijn fotogeniek, het licht valt er dramatisch binnen en het beton krijgt met de juiste filter iets bijna kloosterlijks.

Wie daar sceptisch over is, staat niet alleen. Een Britse criticus schreef al jaren geleden dat de nieuwe liefde voor brutalisme op Instagram even oppervlakkig kan zijn als de afkeer die de stijl vroeger opriep. Een foto toont een gevel en een mooie lichtinval, maar vertelt niets over vochtproblemen, verwarmingskosten of het dagelijkse leven in een huis zonder deuren. Het Amerikaanse blad The New Republic schreef zelfs dat brutalisme een loutere esthetiek is geworden, een dun visueel laagje dat door de tijdlijnen van jongeren sijpelt. Wie Lampens alleen van zijn telefoon kent, mist dat zijn architectuur ook een manier van leven voorschreef, waarin het gezin één ruimte deelt, met elkaar en met de natuur.

Het mooiste land met de lelijkste verkavelingen

Dezelfde Vlaming die vandaag een foto van de kapel van Kerselare deelt, woont misschien zelf in een verkaveling met een fermette, een pastorijwoning of een witte kubus met carport. Vlaanderen telt volgens het Ruimterapport van de Vlaamse overheid meer dan dertienduizend kilometer lintbebouwing. Sinds 2013 komt er dagelijks meer dan vijf hectare bebouwde of verharde ruimte bij, en de bouwshift, die ooit betonstop heette, moet ervoor zorgen dat er tegen 2040 geen open ruimte meer wordt aangesneden. Het tempo vertraagt, maar het doel blijft bijzonder ambitieus.

De ironie is pijnlijk. Lampens bouwde met beton, maar zijn huizen waren weinig talrijk, sober van vorm en ingebed in het landschap. Hij wilde wonen samen met de natuur. De verkavelingen die rond zijn gebouwen opschoten, gebruiken misschien minder zichtbaar beton, maar nemen veel meer grond in beslag, met een eigen oprit, een eigen gazon en een eigen auto voor elk gezin. Wie het brutalisme van Lampens bewondert en tegelijk zijn eigen kavel in een veld laat afbakenen, bewondert vooral de vorm en negeert de achterliggende gedachte.

En ja, niet iedereen kan of wil wonen in een glazen huis zonder binnenmuren, en de fermette was voor veel gezinnen in de jaren zeventig en tachtig gewoon de betaalbare droom van een eigen huis op het platteland. Een architect die voor een handvol overtuigde kunstliefhebbers bouwde, is moeilijk als model te gebruiken voor een heel land. Toch blijft de vaststelling overeind dat Vlaanderen zijn eigen grote architect pas ontdekte toen buitenlandse tijdschriften hem al hadden gevonden, en dat het zijn smaak sneller verandert dan zijn ruimtelijke ordening.

Praktisch

'Juliaan Lampens 1926-2026' – Museum Dhondt-Dhaenens, Museumlaan 14, 9831 Deurle (Sint-Martens-Latem).

Van 29 november 2026 tot 14 maart 2027, woensdag tot zondag van 10 tot 17 uur. Tickets aan de kassa van het museum.

Bezoeken aan de Woning Van Wassenhove, Brakelstraat 50 in Sint-Martens-Latem, alleen met reservatie in een vast tijdslot. Parkeren aan Parking Huyze Waterloos, Brakelstraat 7.

(Foto: museumdd.be)

Expo Architectuur

Reacties

Resterende karakters 500

Lees meer

Nieuwsbrief Mis nooit meer het laatste nieuws, exclusieve aanbiedingen en boeiende verhalen van P-magazine! Schrijf je nu in voor onze nieuwsbrief en blijf altijd op de hoogte.
Zoeken