De premier balanceert tussen sanering, semantiek en symboliek: : iedereen gelijk, maar sommigen iets ongelijker.
Premier Bart De Wever probeert een van de grootste begrotingsoperaties van deze eeuw te verkopen zonder ze zo te noemen. Officieel komt er geen “indexsprong”. Onofficieel komt er een halve sprong, alleen voor hogere lonen en uitkeringen. Het kind heeft zelfs een naam binnen regeringskringen: de “BNP-indexsprong”— een verwijzing naar BNP Paribas Fortis, dat in 2014 de lonen van zijn kaderleden niet indexeerde.
De krant ‘De Tijd’ schrijft dat De Wever een “gedeeltelijke indexsprong” voorbereidt: een maatregel die volgens hem nodig is om de begroting te redden, maar die tegelijk vermomd wordt als nuance. Geen harde breuk met het systeem, wel een “aanpassing in de geest van verantwoordelijkheid”. Een Orwelliaans handigheidje, zo lijkt het — “iedereen gelijk voor de wet, maar sommigen zijn gelijker dan de anderen”, alleen dan omgekeerd.
De schaduw van de rentesneeuwbal
De eerste minister schreeuwt het van de daken dat hij op een tikkende tijdbom zit – een ongelukkige beeldspraak misschien, gezien de recente gebeurtenissen. Maar goed, een dag na de verijdelde aanslag is het business as usual. De federale schuld zou oplopen tot richting 39 miljard euro in 2029, de rentelast zou binnen enkele jaren verdubbelen tot 21 miljard. België dreigt — in de woorden van De Wever zelf — in een “rentesneeuwbal” terecht te komen, waarbij stijgende rente en oplopende schuld elkaar versterken tot een onhoudbare spiraal.
Ratingbureau Moody’s komt vrijdag met een nieuw rapport over België, en in de Wetstraat houdt men de adem in. Een verlaging van de kredietscore zou betekenen dat investeerders meer rente eisen, waardoor het begrotingsgat verder openscheurt. De Wever hoopt dat zijn aangekondigde hervormingen — pensioenen, arbeidsmarkt, fiscaliteit — volstaan om het tij te keren.
Maar zelfs binnen de coalitie klinkt scepsis. De premier heeft geen tijd voor detail, zegt men. Hij zweeft boven de technische besprekingen, houdt toespraken over morele plicht en moed, en plakt intussen zijn partners tegen de muur met de retoriek van verantwoordelijkheid.
Een indexsprong die geen indexsprong mag heten
In de wandelgangen gonst het van de alternatieven. De MR, CD&V en Les Engagés lijken voorzichtig te neigen naar die indexsprong die enkel de hoge lonen en uitkeringen treft. De werkende middenklasse en gepensioneerden zouden gespaard blijven. Alleen bij Vooruit blijft het woord “index” onbespreekbaar.
Het effect? Een “gedeeltelijke correctie” die meer symbolisch dan structureel lijkt. Toch is het politieke risico groot: een indexsprong, hoe beperkt ook, raakt aan het fundament van het Belgische loonmodel. Vandaar het semantische dansje van de premier: hij wil besparen zonder te bekennen dat hij snijdt.
De coalitie broeit
De sfeer binnen de meerderheid is ijzig. De Wever verraste zijn partners met vier maatregelen die samen 6,6 miljard euro zouden opleveren: de gedeeltelijke indexsprong, een btw-verhoging naar 9 procent, een striktere aanpak van langdurig zieken en een verlaging van de groeinorm in de gezondheidszorg. Elk punt kreeg een veto. En toch — een dag later kwamen de eerste openingen. België is – en blijft – wereldkampioen compromissen en achterpoortjes.
De trukken van de foor
Bij de btw-plannen lijkt De Wever bereid energieproducten uit te sluiten, op voorwaarde dat er elders “boter bij de vis” komt, aldus een meerderheidsbron. Ook over de gezondheidszorg groeit consensus: behalve Vooruit en Les Engagés zien de meeste partijen ruimte voor efficiëntiewinsten.
Alleen de toon blijft scherp. “Als wij moed moeten tonen,” klinkt het bij CD&V, “dan moet de N-VA ook de moed hebben om de oefening rechtvaardig te maken.”
De strategie van De Wever werkt. Eerst een extreem onaanvaardbaar voorstel op tafel te gooien waar iedereen over fulmineert – zie eens hoe goed en rechtvaardig wij zijn – om daarna water bij de wijn te doen – zie eens hoe verantwoordelijk wij ons tonen – om uiteindelijk een afgezwakt, maar nog altijd extreem plan over te houden. Niemand lijdt gezichtsverlies – iedereen gewonnen. Nu ja, iedereen behalve zij die verliezen: wij.
14 oktober, dag van de waarheid
Ondertussen tikt de klok. Op 14 oktober, wanneer De Wever zijn State of the Union moet houden – en de bevolking op straat komt – zal een volledig uitgewerkt saneringsplan onhaalbaar zijn. Goed gevonden, Bart! Er wordt daarom gewerkt aan een hoofdlijnenakkoord, een raamwerk met besparingsdoelen per departement. Maar zelfs dat lijkt politiek explosief in een land waar elke komma van het loonbeleid een ideologische breuklijn is.
Tussen morele moed en morele rek
De Wever presenteert zichzelf graag als de man die zegt wat anderen niet durven. Maar zijn hervormingsdrift botst nu op een andere realiteit: België is moe van symboliek en wantrouwig tegenover halve waarheden. De premier wil de markten geruststellen zonder de middenklasse te bruuskeren, de begroting saneren zonder het vertrouwen te verliezen, besparen zonder dat het pijn doet.
Het resultaat is een paradox die perfect past in de tijdsgeest: geen indexsprong, maar een beetje wel; geen ongelijkheid, maar toch een onderscheid; geen breuk, maar wel een barst.
(Foto: Bert Van Den Broucke/ /Photo News)
