Een generatie die elk nummer ooit opgenomen gratis in haar broekzak heeft, staat
aan te schuiven bij een fotolab om drie weken te wachten op vierentwintig lichtjes
wazige foto's. Diezelfde jongeren betalen dertig euro voor een plaat die ze met
één tik zouden kunnen streamen. Er is iets aan de hand.
Back to the future
Het is geen niche. Vinyl brak in 2025 in de Verenigde Staten voor het eerst sinds
1983 door de kaap van een miljard dollar, en verkoopt intussen ruim drie keer
beter dan de cd. Bijna zes op de tien jongeren kopen tegenwoordig platen. Bij de analoge fotografie is het beeld hetzelfde: van de 42 miljoen mensen die wereldwijd nog met een filmcamera werken, is een derde tussen 18 en 30 jaar, en fotolabs zitten zo vol dat je weken op je afdrukken wacht. Cassettes, strips en
tweedehandsboeken liften mee op dezelfde golf. Merken spelen erop in: Pentax,
Kodak en Fujifilm brachten oude modellen opnieuw uit, speciaal voor een jong
publiek.
Waarom?
Waarom grijpt de meest digitale generatie ooit naar de spullen van haar
grootouders? Het simpelste antwoord: je kunt ze vastpakken. Streaming geeft je
toegang tot alles, maar je bezit niets. Een plaat, een foto, een boek is van jou.
Het staat in je kast, het neemt plaats in, je kunt het uitlenen, laten vallen, krassen. In een leven dat grotendeels op een scherm gebeurt, is een ding dat
blijft liggen plots iets waard.
Daar komt de traagheid bij. Een filmrolletje dwingt je tot kiezen: je hebt geen
tweehonderd pogingen, maar één. Een plaat kun je niet doorspoelen naar het
refreintje; je legt ze op, en je luistert de kant uit. Dat wachten en die
beperking, precies wat de digitale techniek heeft weggewerkt, blijken nu de
charme. Je verdient het resultaat, in plaats van het meteen te krijgen.
En dan is er de imperfectie. Een analoge foto zit vol korrel, licht dat lekt,
kleuren die niet kloppen — en je kunt hem niet overdoen. Net omdat er niets aan te retoucheren valt, ziet hij er echt uit. In een wereld waarin elk beeld tot in de
perfectie is bijgewerkt, voelt een onvolmaakte foto eerlijker dan een gladde.
Weg met het algoritme
Het diepste motief zit nog een laag lager. Deze jongeren groeiden op tussen
schermen, met een jeugd vol TikTok en videolessen, en kozen zelden zelf wat ze te zien of te horen kregen — dat deed het algoritme. Een plaat opleggen of een
rolletje volschieten is een manier om dat stuur terug te nemen. Niet toevallig
worden platenzaken en tweedehandswinkels opnieuw ontmoetingsplekken: plekken om te zijn die geen thuis, school of scherm zijn.
De paradox
Er zit een flinke ironie in dat alles. De analoge heropleving verspreidt zich
vooral via de apps waaraan ze zou ontsnappen: het korrelige filmbeeld is een trend
op TikTok, en de plaat wordt gefotografeerd voor Instagram. Goedkoop is het
bovendien niet. Een nieuwe plaat kost al gauw dertig euro, rolletjes en ontwikkelen
lopen op, en een oude camera is duurder dan toen hij nieuw was. Een deel van de
rage is dus gewoon een stijl die je koopt, een kwestie van status. Dat mag je
erbij zeggen.
Maar het haalt de kern niet onderuit. Digitaal is niet slecht, en niemand levert zijn telefoon in. Het gaat om een tegengewicht. Een generatie die volledig binnen het scherm is grootgebracht, ontdekt — misschien voor het eerst — het plezier van een ding dat blijft. Iets wat je kunt vastpakken, uitlenen en stukmaken. Iets wat van jou is, in plaats van gehuurd.
(Foto: Pixabay)
