Het klinkt als iets dat je zou verwachten in Latijns-Amerika of centraal Afrika, maar niet in België. Een onderzoeksrechter in Antwerpen waarschuwt openlijk dat we ons op de rand bevinden van wat ze een narcostaat noemt. Niet een theorie, maar gebaseerd op haar ervaring: maandenlang op beveiliging, onderzoek naar criminele netwerken die zich diep verankeren in onze samenleving. En dat juist hier, in het hart van Europa, alweer botst met wat we willen geloven over onze rechtsstaat.
De brief verscheen onder de titel ‘vijf voor twaalf’ en dat is geen media-hyperbool. Het gaat om exact dat moment waarop de rechtsstaat zich moet bewijzen, omdat de dreiging niet langer abstrakt is, maar tastbaar. In haar brief stelt de rechter dat organisaties met ‘uitgebreide maffieuze structuren’ zich hebben verankerd, dat ze werken als een parallelle macht die zowel politie als gerecht uitdaagt. De haven van Antwerpen wordt genoemd, douane-en procedures maar ook gevangenissen. Hij is niet exclusief voor de film. Hij is voor hier, voor ons.
Het gaat niet enkel om geweld op straat (bommen, homejackings, schietpartijen) maar ook om systemen die kapot gaan van binnenuit: medewerkers die worden omgekocht, dossiers die verdwijnen, onderzoek dat stilvalt omdat een rechter ‘een procedurefout’ uit de hoed haalt om zijn veiligheid te bewaken. Ze schrijft dat zij zelf vier maanden lang onder bescherming leefde, in een safehouse, zonder dat er een duidelijk aanbod kwam om haar en haar familie systematisch te ondersteunen door de overheid. Dat valt niet buiten de kaders van haar job, zegt ze: het komt erbij.
Justitieminister Annelies Verlinden reageert met spanning: “Ernstig en verontrustend”, luidde haar slotbouquet. Ze kondigt maatregelen aan: betere beveiliging van gerechtsgebouwen, scanstraten aan ingangen, meer politie, anonimiseren van magistratengegevens in gerechtelijke documenten. Maar al wie haar brief leest denkt: is dit genoeg? Wanneer de kern van de boodschap luidt dat de vraag niet is óf de rechtsstaat bedreigd is, maar hoe hij zichzelf gaat verdedigen.
De feiten ondersteunen haar claim. Het rapport van criminologen aan de KU Leuven toont aan dat de cocaïnesmokkel via de haven van Antwerpen explosief is gestegen en dat daarbij corruptie en geweld een steeds grotere rol spelen.
Dat zijn niet alleen cijfers, maar signalen van een systeem dat onder druk staat.
Wat betekent dit voor jou en mij? Als justitie en politie niet meer ongestoord kunnen werken, dan raakt de hele samenleving in beweging. Dicussies over bezoeken, investeringen, jobs, vastgoed: het raakt niet enkel het onderpaneel van het nieuws, maar het fundament van onze samenleving. De onderzoeksrechter noemt het expliciet: de rechtsstaat is geen abstract begrip; die bestaat uit mensen zoals magistraten, cipiers en agenten die elke dag hun werk doen. En die recht hebben op een overheid die hen ondersteunt. Als die ondersteuning onvoldoende is, is het niet alleen hun werk dat lijdt, maar dat van ons allemaal.
