Politiek compromis botst op juridische realiteit en hardnekkige overbevolking.
Het recente akkoord van de federale regering over de overbevolking in de gevangenissen wordt politiek als een doorbraak gepresenteerd, maar botst in de praktijk op fundamentele beperkingen. De aangekondigde maatregelen rond elektronisch toezicht en ‘celkorting’ zullen op korte termijn nauwelijks effect hebben op de structurele problemen binnen het gevangeniswezen.
Beslissingsmacht ligt niet bij de politiek
Een cruciaal element blijft onderbelicht: het is niet de regering die beslist of een gedetineerde effectief de gevangenis kan verlaten met een enkelband. Die bevoegdheid ligt bij de strafuitvoeringsrechter.
Zelfs wanneer een gedetineerde volgens het akkoord in aanmerking komt voor vervroegde uitstroom, blijft een positieve beslissing afhankelijk van individuele beoordeling. Zonder degelijk reclasseringsplan of bij negatieve inschatting van het risico blijft detentie gewoon doorlopen. De politieke aankondiging creëert dus verwachtingen die juridisch niet afdwingbaar zijn.
Daar komt bij dat een grote groep gedetineerden – onder meer veroordeelden voor zware geweldsdelicten, terrorisme of zedenfeiten – sowieso uitgesloten blijft van de regeling. De potentiële impact op de gevangenispopulatie wordt daardoor aanzienlijk beperkt.
Overbevolking blijft stijgen
De cijfers tonen intussen geen enkele kentering. Het aantal gedetineerden dat op de grond slaapt blijft oplopen en zit opnieuw boven de 650. In instellingen zoals de gevangenis van Haren, ooit voorgesteld als modern paradepaardje, liggen meer dan 150 gedetineerden op matrassen op de vloer.
Lokale beslissingen van magistraten blijven bovendien instroom genereren, terwijl de uitstroom onzeker blijft. Het resultaat is een systeem dat onder constante druk blijft staan, ondanks politieke ingrepen.
Buitenlandse gedetineerden blijven knelpunt
Een structureel probleem dat onaangeroerd blijft, is de grote groep gedetineerden zonder verblijfsstatuut. Het gaat om duizenden personen waarvoor terugkeer naar het land van herkomst slechts beperkt wordt gerealiseerd.
Hoewel er plannen bestaan om meer gedetineerden uit te wijzen of capaciteit in het buitenland te gebruiken, blijven concrete resultaten uit. Zonder medewerking van herkomstlanden blijft deze groep in Belgische gevangenissen, zonder perspectief op snelle uitstroom.
Bovendien komen zij in de praktijk zelden in aanmerking voor alternatieve straffen zoals elektronisch toezicht, onder meer door het ontbreken van een stabiel adres of reclasseringskader.
Ook geïnterneerden blijven vastzitten
Een ander hardnekkig probleem is de situatie van geïnterneerden. Meer dan duizend personen die eigenlijk in een forensisch psychiatrisch centrum thuishoren, verblijven vandaag nog steeds in gevangenissen.
De capaciteit in gespecialiseerde instellingen blijft ontoereikend. Ondanks beleidsintenties is er geen concrete uitbreiding op korte termijn, waardoor ook hier geen verlichting van de druk te verwachten valt.
Impact pas op lange termijn – als die er al komt
Zelfs indien het akkoord volledig wordt uitgevoerd, zal de impact niet onmiddellijk voelbaar zijn. Nieuwe maatregelen moeten nog wettelijk worden verankerd en door verschillende instanties worden goedgekeurd.
Binnen het gevangeniswezen zelf heerst dan ook terughoudendheid. Zonder bijkomende capaciteit en structurele hervormingen dreigt het akkoord te blijven steken op papier.
Conclusie: symptoombestrijding zonder structurele oplossing
Het huidige akkoord focust op het verschuiven van detentie in de tijd of naar andere vormen, maar raakt niet aan de kern van het probleem: een structureel tekort aan capaciteit, een complexe uitstroom en een blijvende instroom.
Zonder ingrepen op die fundamenten blijft de conclusie hard: de overbevolking wordt niet opgelost, maar hoogstens tijdelijk herverdeeld.
Ook geïnterneerden blijven vastzitten
Een ander hardnekkig probleem is de situatie van geïnterneerden. Meer dan duizend personen die eigenlijk in een forensisch psychiatrisch centrum thuishoren, verblijven vandaag nog steeds in gevangenissen.
De capaciteit in gespecialiseerde instellingen blijft ontoereikend. Ondanks beleidsintenties is er geen concrete uitbreiding op korte termijn, waardoor ook hier geen verlichting van de druk te verwachten valt.
Impact pas op lange termijn – als die er komt
Zelfs indien het akkoord volledig wordt uitgevoerd, zal de impact niet onmiddellijk voelbaar zijn. Nieuwe maatregelen moeten nog wettelijk worden verankerd en door verschillende instanties worden goedgekeurd.
Binnen het gevangeniswezen zelf heerst dan ook terughoudendheid. Zonder bijkomende capaciteit en structurele hervormingen dreigt het akkoord te blijven steken op papier.
Conclusie: symptoombestrijding zonder structurele oplossing
Het huidige akkoord focust op het verschuiven van detentie in de tijd of naar andere vormen, maar raakt niet aan de kern van het probleem: een structureel tekort aan capaciteit, een complexe uitstroom en een blijvende instroom.
Zonder ingrepen op die fundamenten blijft de conclusie hard: de overbevolking wordt niet opgelost, maar hoogstens tijdelijk herverdeeld.
(Foto: PD)
