Groepsaankopen, variabele contracten en een systeem dat zucht onder zijn eigen hypocrisie.
Het begon ooit als een sprookje, als een ecologische investering, overladen met groene beloftes en goedkeurende knikjes van de Vlaamse overheid. Vandaag dreigt de groene droom uit te monden in een financieel mijnenveld. Duizenden Vlaamse gezinnen, vooral in West-Vlaanderen, kregen in april geen eurocent voor de stroom die ze met hun zonnepanelen op het net zetten. Geen premie, geen vergoeding, geen dank u wel – alleen een digitale teller die lustig terugdraait naar nul. Of erger: richting verlies.
Groepsaankoop als groene valkuil
De grootste klap kwam uit onverwachte hoek. In februari organiseerde de provincie West-Vlaanderen een groepsaankoop voor elektriciteit. Energie.be, een kleine speler met een marktaandeel van amper 1,9 procent, haalde het contract binnen en verwelkomde prompt 37.500 nieuwe klanten. Van die groep bleken er zo’n 13.500 zonnepanelen op hun dak te hebben liggen. In april kregen zij het verdict: de stroom die zij produceerden maar niet zelf verbruikten, bracht niets op. Nul euro. Pure energie, gratis en voor niets aan het net geschonken. Een onbedoeld liefdadigheidsproject voor het distributienet.
Onder nul: betalen om te leveren
Het kan nog erger. Het oorspronkelijke contract voorzag zelfs in een negatieve vergoeding: klanten zouden moeten betalen om hun stroom op het net te mogen zetten. Dankzij alerte berichtgeving werd op het nippertje een ondergrens van nul toegevoegd aan het contract, zodat klanten tenminste geen verlies boekten. Maar geld verdienen met je zonnepanelen? Vergeet het maar. Het gaat van groene winst naar verlieslatende zonneschijn in enkele muisklikken.
De zonnigste maanden worden verliesmaanden
En de nachtmerrie eindigt daar niet. De gebruikte tariefformule – gelinkt aan de dolgedraaide groothandelsprijzen – blijft vermoedelijk tot en met september negatief of op nul staan. En laat dat nu nét de maanden zijn waarin zonnepanelen hun hoogste productie draaien. Een gemiddeld Vlaams gezin met zonnepanelen injecteert zo’n 62 procent van zijn productie in het net. Vorig jaar leverde dat gemiddeld nog 75 euro op. Dit jaar? Pech. Je mag nog blij zijn dat je niets moet bijbetalen.
Kleine spelers, grote gevolgen
Toen de dieren nog spraken, was dit soort absurditeit vooral het lot van wie bewust koos voor een dynamisch energiecontract – het type waarbij de prijs per uur varieert, en je dus ook ’s nachts om drie uur je wasmachine moet draaien om financieel te overleven. Maar nu - zo lezen we in ‘De Tijd’ - sluipen de negatieve injectietarieven ook stilletjes binnen in klassieke variabele contracten. Niet alleen bij Energie.be, maar ook bij leveranciers zoals Mega en Octa+. In april zagen klanten daar tarieven van -0,99 tot -0,35 eurocent per kilowattuur opduiken. Onhoorbaar op de radio, maar des te luider in je portemonnee.
Inktzwarte transparantie
Hoeveel gezinnen vandaag daadwerkelijk betalen om hun stroom te injecteren, weet niemand. Leveranciers schermen met hun cijfers, en de tarieven hangen af van de maand waarin je het contract ondertekende. Eén ding is wel zeker: helderheid is ver te zoeken. Consumenten hebben nauwelijks vat op het systeem. Driekwart van de Vlaamse gezinnen zit met een variabel contract, waarvan de prijzen pas achteraf bekend worden. Anticiperen is onmogelijk. Vergelijken is een loterij.
“Vergelijk contracten”, zeggen ze. Maar waarmee?
De gouden raad van experts luidt: vergelijk het injectie- én afnametarief bij energieleveranciers. Klinkt goed. Alleen: hoe doe je dat als het injectietarief een maand later pas uit de hoge hoed wordt getoverd? Bovendien verschilt de berekening afhankelijk van de maand waarin je instapte. En ondertussen stijgt de kans op negatieve tarieven maand na maand, terwijl het aantal uren met negatieve groothandelsprijzen een recordhoogte bereikt.
De zon schijnt, maar het vertrouwen verdampt
Wat ooit als slimme investering en burgerplicht werd verkocht, bleek een boobytrap te zijn . De overheid zwijgt, de leveranciers zwijmelen, en de burger verliest. Want als mensen met zonnepanelen nu al gratis leveren, en binnenkort misschien moeten betalen om het net niet te overbelasten, dan is het systeem rot. Dan is niet de zon het probleem, maar het ondoordachte beleid dat die zon commercieel wist te kapen.
Van energietransitie naar energieparodie
De Vlaamse energiemarkt staat op zijn kop. Zonnepaneelbezitters zijn niet langer producenten met meerwaarde, maar overlastbezorgers met kosten. Groepsaankopen blijken groepsrisico’s. Variabele contracten zijn variabel op z’n Russisch: altijd in het voordeel van de leverancier. En zolang fundamentele hervormingen op zich laten wachten – denk aan opslagcapaciteit, slimme sturing van verbruik en eerlijke vergoeding voor injectie – blijft de boodschap aan de burger: dank voor uw stroom, en nog bedankt voor niets.
(Foto: AI-Shutterstock)
