Sportanker Ruben Van Gucht mag zijn fiets van stal halen. De Dendermondse politierechtbank legde hem negen maanden rijverbod en een boete van 4.800 euro op, nadat bleek dat hij vier keer had gereden tijdens een lopend rijverbod. Niet dankzij verklikkers of klokkenluiders, maar door het digitale alziende oog van de ANPR-camera’s, die tegenwoordig zowat elke beweging op onze wegen volgen.
De hele zaak begon na een stom moment van overmoed. Van Gucht verloor in december zijn rijbewijs na een alcoholtest van meer dan 1,5 promille, goed voor vijftien dagen rijverbod. Toen hij enkele weken later zijn rijbewijs mocht ophalen, besloot hij – ironisch genoeg – zelf met de wagen naar het politiekantoor in Wetteren te rijden. Een rit die hem nog duur zou komen te staan.
Want dankzij dat ene voorval besloot de politie na te gaan of de sportanker zijn rijverbod al vaker aan zijn laars had gelapt. En jawel: de ANPR-camera’s hadden hem intussen op minstens drie verschillende dagen geflitst — 4 januari, 12 januari en 17 januari, de dag van de ophaalpoging zelf. Zelfs zijn rit naar de opname van Weekwatchers in Roeselare werd mee in rekening genomen, hoewel die niet op beeld stond.
Het resultaat: een zware veroordeling voor een misdrijf dat vaak wordt onderschat. Rijden tijdens een rijverbod is geen kleine overtreding, maar een wanbedrijf.
Toch is het vooral de manier waarop Van Gucht tegen de lamp liep die stof doet opwaaien. De ANPR-camera’s — voluit Automatic Number Plate Recognition — waren ooit bedoeld voor het opsporen van terroristen en zware criminelen, maar zijn intussen uitgegroeid tot een netwerk dat alles ziet. Elke nummerplaat die passeert, wordt gescand, gelogd en een jaar lang bewaard. Zelfs lokale politiezones kunnen tot dertig dagen teruggaan in de tijd om te zien waar een voertuig allemaal is geweest.
Wat begon als een antiterreurproject is vandaag de digitale ruggengraat van het Belgisch cameraschild. Ze worden gebruikt voor alles: trajectcontroles, sluikstort, diefstal, moordonderzoek — en dus ook sportankers die iets te graag zelf rijden.
Critici noemen het een glijdende schaal. De technologie evolueert sneller dan de wetgeving kan volgen, en privacy lijkt daarbij het eerste slachtoffer. Zo wordt al jaren gelobbyd om camera’s te gebruiken voor het detecteren van gsm-gebruik achter het stuur, en liggen de eerste experimenten met gezichtsherkenning al klaar.
Wie zelf wil weten hoe vaak Big Brother je onderweg heeft gezien, kan trouwens bij het Controleorgaan op de Politionele Informatie (COC) opvragen op welke plaatsen je nummerplaat de afgelopen maand werd geregistreerd. Dat recht op inzage bestaat — alleen weet haast niemand het.
De vraag blijft dus niet of de camera kijkt, maar hoe ver de overheid nog wil gaan. Want als zelfs een bekende Vlaming met een voorliefde voor sport en snelheid er niet aan ontsnapt, wat zegt dat dan over de rest van ons?
