De designwereld heeft jarenlang vooral uitgeblonken in het bedenken van nieuwe dingen. Een nieuwe stoel, een nieuwe lamp, een nieuwe collectie. Intussen puilen onze huizen en magazijnen uit en groeit de afvalberg. Een nieuwe generatie ontwerpers probeert het over een andere boeg te gooien: niet vertrekken van een blanco blad, maar van wat we al hebben. In het Gentse Wintercircus krijgt die gedachte drie dagen lang een podium.
Wie bij design nog altijd denkt aan een peperdure stoel die vooral mooi staat in een interieurmagazine, kijkt mogelijk in de verkeerde richting. Steeds meer ontwerpers vertrekken van afgedankte materialen, industriële overschotten en voorwerpen die hun oorspronkelijke functie hebben verloren. Ze zoeken niet noodzakelijk naar het volgende grote ontwerp, maar naar een andere manier om met bestaande grondstoffen om te gaan. Afval wordt grondstof, een versleten object krijgt een tweede leven en een materiaal dat jarenlang als waardeloos werd beschouwd, blijkt plots verrassend veel mogelijkheden te bieden.
Dat klinkt nobel, maar het is ook een kwestie van gezond verstand. We produceren, kopen en vervangen op een tempo dat moeilijk vol te houden is. De designsector ontsnapt daar niet aan. HERMAAK wil laten zien dat een andere aanpak niet hoeft te leiden tot kleurloze compromissen of meubels die eruitzien alsof ze in een gemeentelijk recyclagepark zijn samengesteld.
Van 20 tot en met 22 november brengt de expo vijftien Belgische circulaire ontwerpers samen in het Wintercircus in Gent. De tentoonstelling is een initiatief van ROVER, een circulaire designstudio die industriële reststromen onderzoekt en omzet in nieuwe meubels en objecten. De centrale gedachte is eenvoudig: schoonheid, functionaliteit en hergebruik hoeven elkaar niet uit te sluiten.
Een tweede leven voor materiaal
De ontwerpers in HERMAAK tonen hoe breed dat terrein intussen is geworden. Het gaat niet alleen om meubels uit gerecupereerd hout of objecten uit herwonnen kunststof. Ook textiel, bouwmaterialen, industriële restproducten en afgedankte gebruiksvoorwerpen worden opnieuw onderzocht. In het programma zitten onder meer projecten als Redoing: A History of Bricks van Zoé Monstrey, Vessels van Rani Rosa en Unravel – Connect van Mirre Willeghems. Het zijn verschillende benaderingen van dezelfde uitdaging: hoe maak je iets nieuws zonder automatisch nieuwe grondstoffen aan te spreken?
Daarmee verschuift ook de rol van de ontwerper. Die bedenkt niet langer alleen een vorm en zoekt vervolgens het materiaal dat daarbij past. Soms begint het proces precies andersom: bij een overschot, een afgedankt onderdeel of een materiaalstroom waarvoor nog geen bestemming bestaat. Wat kan je ermee maken? Welke eigenschappen zijn bruikbaar? En hoe geef je het een functie die meer is dan een creatieve truc?
Duurzaam is niet automatisch betaalbaar
Toch verdient circulair design meer dan applaus voor de goede bedoeling. Een stoel uit gerecupereerd materiaal is niet vanzelf goedkoper dan een massaproduct uit een grote fabriek. Het verzamelen, sorteren, reinigen en bewerken van restmaterialen vraagt tijd en vakmanschap. Kleine ateliers werken bovendien vaak met beperkte middelen en kunnen moeilijk concurreren met producenten die op grote schaal en tegen lage prijzen produceren.
Daar zit een ongemakkelijke tegenstelling. We zeggen graag dat we duurzamer willen consumeren, zolang het niet te veel kost en het er minstens even goed uitziet als het nieuwe alternatief. De circulaire ontwerper moet dus niet alleen een goed product maken, maar ook een publiek overtuigen dat bereid is anders te kopen. De vraag is hoeveel consumenten hun koopgedrag werkelijk willen aanpassen zodra daar een prijskaartje aan hangt.
HERMAAK wil ook die economische kant zichtbaar maken. Bezoekers kunnen de makers ontmoeten, hun werk ontdekken en objecten aankopen. Het is dus geen tentoonstelling die circulair design uitsluitend als een mooi toekomstbeeld presenteert, maar ook als een praktijk die een publiek en een markt nodig heeft om te kunnen groeien.
Jongeren mogen zelf aan de slag
Aan de expo is bovendien het HERMAAK LAB gekoppeld, een praktisch programma waarin jongeren lokale materiaalstromen onderzoeken en mee bouwen aan de scenografie van het festival. Ze leren anders kijken naar wat doorgaans wordt weggegooid en ontdekken hoe experiment en samenwerking tot nieuwe toepassingen kunnen leiden. Dat sluit aan bij de bredere opzet van Mutation Festival, dat van 20 tot en met 22 november in het Wintercircus kunst, technologie en makerscultuur samenbrengt.
Terwijl de ene generatie nog altijd wordt aangespoord om telkens iets nieuws te kopen, leert een andere generatie dat je met bestaande materialen ook iets waardevols kunt maken. Dat vraagt verbeelding, technische kennis en vooral de bereidheid om niet automatisch de gemakkelijkste weg te kiezen.
Of circulair design ooit de norm wordt, zal niet afhangen van één expo of een handvol idealistische ontwerpers. Daarvoor moeten ook producenten, overheden en consumenten hun manier van werken en kopen veranderen. Maar HERMAAK maakt alvast duidelijk dat de toekomst van design niet noodzakelijk in nóg meer productie ligt. Soms begint vooruitgang met de vraag wat we eigenlijk al hebben.
Praktisch
Wanneer: vrijdag 20 tot zondag 22 november 2026. De expo opent vrijdag om 17 uur, zaterdag loopt ze van 10 tot 19 uur en zondag van 13 tot 18 uur.
Waar: Wintercircus, Sint-Pietersnieuwstraat 11, 9000 Gent.
Toegang: gratis, na registratie.
(Foto: Wintercircus)