“Het is onvermijdelijk dat Oekraïne een deel van zijn grondgebied zal moeten afstaan aan Rusland in ruil voor vrede.”
De naam Theo Francken en controverse is/en blijft een gouden tandem. De minister van Defensie heeft het bloed onder de nagels van zowel oppositie als coalitiepartners vandaan gehaald met een dommige uitspraak over de oorlog in Oekraïne. Volgens Francken is het onvermijdelijk dat Oekraïne een deel van zijn grondgebied zal moeten afstaan aan Rusland in ruil voor vrede. In de Wetstraat en ver daarbuiten werd die boodschap ontvangen als een politieke molotovcocktail.
Francken liet zich verleiden tot zo'n uitspraak na gênante scheldgesprek tussen trump, Vance en Zelensky in het Witte Huis gebeurde. Trump zette president Volodymyr Zelensky - voor het oog van de hele wereld - op zijn plaats. De Oekraïense president kreeg er onverbloemd te horen dat de steun aan Oekraïne niet oneindig zal zijn en dat hij zijn excuses moest aanbieden, wegens gebrek aan respect. In een interview met ‘De Standaard’ uitte Francken zijn frustratie over Trumps houding, maar tegelijk toonde hij ook begrip voor de Amerikaanse president.
Volgens de N-VA-minister zit er achter de hele geopolitieke schuifpuzzel een veel grotere deal: de Verenigde Staten laten Oekraïne een stuk land opgeven, en in ruil zou Rusland Iran laten vallen. Of anders gezegd: Europa mag zich schrap zetten voor een harde geopolitieke realiteit waarin de belangen van grootmachten worden afgewogen als fiches op een pokertafel. Oekraïne is volgens Francken gewoon een pion die opgeofferd wordt.
Woede en verbijstering
Binnen de Belgische politiek sloeg Franckens uitspraak in als een bom.
De oppositie schreeuwt moord en brand en eist dat de minister tekst en uitleg komt geven in de Kamer. De liberalen van Open VLD verwoorden het als volgt: “Na drie jaar van onverbiddelijke Russische agressie is het simpelweg ondenkbaar om de arm van Zelensky om te buigen en Poetin te belonen voor zijn oorlogszuchtige ambities.” De coalitiepartners zijn al even scherp: bij CD&V klinkt het dat Francken de Belgische buitenlandse politiek ondergraaft door zich te plooien naar de Amerikaanse lijn. Trump dicteert, Europa volgt, en Rusland lacht in zijn vuistje.
Maxime Prévot, de minister van Buitenlandse Zaken, ziet het net iets anders dan zijn collega van Defensie. De Belgische lijn is en blijft: Oekraïne moet terug naar de grenzen van 2014, inclusief de Krim. Francken lijkt dus in zijn eentje een compleet ander pad te bewandelen, en dat zonder overleg met de rest van de regering.
Een gevaarlijk precedent
Wat Francken zegt, is feitelijk niet nieuw. In Washington gonst het al langer van de geruchten dat de Amerikaanse minister van Defensie, Pete Hegseth, er hetzelfde over denkt. Er is volgens hem geen realistisch scenario waarin Oekraïne militair een overwinning behaalt. De logische conclusie is dat er onderhandeld zal moeten worden, en die onderhandelingen zullen pijn doen. Loehansk en de Krim terugwinnen lijkt simpelweg een utopie, en dat zou Zelensky ook moeten begrijpen. Maar er is een groot verschil tussen het nuchter analyseren van een militaire situatie en het als een Europees minister publiekelijk poneren alsof het al een voldongen feit is.
Daar wringt het schoentje voor velen. Premier Bart De Wever probeerde eerder al een krachtig signaal te geven door op X te tweeten dat België onvoorwaardelijk achter Oekraïne staat en dat de strijd van de Oekraïners ook die van Europa is. Maar terwijl de Europese leiders een verenigd front willen vormen tegen Trumps minachting voor het NAVO-bondgenootschap, lijkt Francken alvast in de pas van de Amerikanen te willen lopen.
Waar Europa zich nog vastklampt aan het principe dat Oekraïne moet kunnen terugkeren naar zijn oorspronkelijke grondgebied, gooit Francken nu al de handdoek in de ring. Niet alleen zet hij zich zo af tegen de rest van de Europese ministers, hij verzwakt ook de Belgische onderhandelingspositie. Als zelfs een NAVO-lidstaat als België nu al bereid is om land op te geven, waarom zou Poetin dan nog iets van zijn kant moeten inleveren?
Francken wilde misschien een strategische boodschap de wereld insturen, maar heeft vooral zichzelf - en zijn eigen regering - in een lastig parket gebracht. De vraag is of zijn uitlatingen zonder politieke gevolgen zullen blijven.
(Fotomontage: Shutterstock-Pixabay)
