Een academiejaar openen is normaal gezien een moment van sérieux, gravitas en zorgvuldig gekozen woorden. Zeker als je dat doet als kersvers rector van de Universiteit Gent. Maar bij Petra De Sutter liep het dit keer nét iets anders. Wat een plechtige openingsrede moest worden, eindigde in een lesje dat ze zelf al jaren predikt: geloof AI nooit op zijn blauwe ogen.
Zoals het een academicus betaamt, strooide De Sutter al vroeg in haar toespraak met citaten van grote denkers. Dat hoort zo. Wie geen andere wetenschappers citeert, bestaat eigenlijk niet. Alleen bleek al snel dat minstens een deel van die intellectuele ornamenten… nooit bestaan had. Geen verkeerde komma, geen slordige bronvermelding, maar gewoon: verzonnen.
Zo kreeg Albert Einstein plots een uitspraak toegeschreven die hij nooit deed, op een plek waar hij nooit sprak. “Dogma is the enemy of progress”, zogezegd uitgesproken aan de Sorbonne in 1929. Het klonk mooi, het klonk slim, het klonk vooral héél geloofwaardig. En net daarom was het fout. Niet Einstein, niet Sorbonne, niet 1929. Wel: artificiële intelligentie die enthousiast losse ideeën aan elkaar plakt en dat presenteert als historisch feit.
In de AI-wereld heet dat netjes “hallucineren”, maar dat is eigenlijk een te vriendelijk woord. Een mens hallucineert door koorts of drugs; AI doet het gewoon omdat niemand even vroeg: “Zijt ge zeker?” Het resultaat lijkt verdacht veel op die ene figuur aan de toog die ooit iets gehoord heeft, daar twee andere dingen bij verzint en het vervolgens met veel poeha als waarheid serveert.
Alsof één verzonnen citaat niet genoeg was, volgden er nog twee. Een zogezegde uitspraak van filosoof Hans Jonas tijdens een rectorale rede die hij nooit gaf, hij was namelijk nooit rector, en een foutief citaat van een Vlaamse psycholoog. Ideeën die ergens wél bestaan, maar niet zo, niet daar en niet letterlijk. Academisch fastfood, geserveerd als haute cuisine.
Het pijnlijke is niet alleen dát het gebeurde, maar ook wie het overkwam. De Sutter waarschuwde eerder zelf expliciet voor blind vertrouwen in AI. De gebruiker blijft verantwoordelijk voor de output, zei ze toen. En daar heeft ze gelijk in. Volledig. Ook nu. Dat beseft ze zelf ook en ze probeert er niet onderuit te muizen. Ze noemt het een les, eentje die ze liever niet op deze manier had geleerd.
Over wie precies op de ‘generate’-knop drukte, blijft het stil. Misschien was het De Sutter zelf, misschien een medewerker, misschien een speechschrijver die AI als hulpkracht gebruikte. In academische en politieke kringen is het trouwens helemaal niet ongebruikelijk dat toespraken door anderen worden gepolijst. Alleen: zelfs dan blijft de naam onderaan dezelfde. En dus ook de verantwoordelijkheid.
De gecorrigeerde tekst staat intussen netjes aangepast online, maar de oorspronkelijke video van de speech is nog altijd te bekijken. Wat gezegd is, kan je niet terug in de tube stoppen, zelfs niet met artificiële intelligentie.
Moraal van het verhaal? AI kan veel, maar waarheid is voorlopig nog altijd mensenwerk. En zelfs wie dat perfect weet, kan er toch over struikelen. Zeker als een algoritme plots begint te klinken als een bijzonder overtuigende caféfilosoof met een doctoraat in zelfvertrouwen.
