Geen diploma? Thuisblijven.
Hooggeschoolden mogen nog binnen, maar voor wie zonder diploma wil komen afwassen of metsen: einde verhaal. Vlaams minister van Werk Zuhal Demir (N-VA) voert een nieuwe migratiefilter in die weinig aan de verbeelding overlaat. De poort voor laaggeschoolde arbeidsmigranten uit niet-EU-landen gaat definitief dicht.
Strenger
Het Vlaamse arbeidsmigratiebeleid krijgt een scherpe hertekening. Minister Zuhal Demir heeft haar plannen klaar om het huidige systeem grondig te verstrengen. In een beleidsnota die ‘De Tijd’ kon inkijken, stelt ze een forse beperking voor van de zogenaamde ‘single permits’ voor laag- en middengeschoolde werknemers van buiten de EU. Alleen wie over aantoonbare kwalificaties beschikt, mag straks nog een kans wagen op de Vlaamse arbeidsmarkt. Fruitplukkers en andere seizoensarbeiders vallen voorlopig buiten schot.
Sluis dicht, brug naar boven open
Met haar nieuwe beleid trekt Demir de ideologische lijn door die ze eerder al inzette. Wat haar betreft, is Vlaanderen geen open arbeidsmarkt voor wie zich zonder opleiding of beroepskwalificatie aanbiedt. In haar logica moet arbeidsmigratie bijdragen aan economische meerwaarde en niet aan wat zij steevast ‘sociale dumping’ noemt. Laaggeschoolden worden uitgesloten, middengeschoolden krijgen een hogere drempel, en hooggeschoolden mogen rekenen op een versnelde toegang.
“De Vlaamse arbeidsreserve moet eerst aangesproken worden,” klinkt het resoluut op het kabinet van de minister. In mensentaal: eerst de werkzoekenden in Vlaanderen en België, daarna pas buitenlandse instroom – als het écht niet anders kan.
Klem op knelpuntberoepen
Tot nu toe konden werkgevers voor bepaalde knelpuntberoepen nog laaggeschoolde arbeidskrachten van buiten Europa aantrekken: schoonmakers, keukenhulpen, obers of winkelbedienden. Die achterdeur gaat nu dicht. Enkel tijdelijke seizoensarbeid – zoals bij fruitteelt of aspergeoogst – blijft mogelijk. Demir vindt dat Vlaanderen deze sectoren niet kan overlaten aan improvisatie, maar systematische instroom van laaggeschoolde profielen vindt ze onverdedigbaar.
Ook voor middengeschoolde beroepen – denk aan vrachtwagenchauffeurs, slagers of buschauffeurs – wordt het systeem bijgesteld. Beroepen die van de knelpuntenlijst verdwijnen, komen niet langer in aanmerking voor versnelde procedures. Werkgevers moeten eerst negen weken lang bewijzen dat ze geen geschikte kandidaat vinden op de Belgische of Europese arbeidsmarkt. Pas daarna mogen ze een aanvraag indienen voor iemand buiten de EU.
Kanteling richting ‘kwalitatieve instroom’
Demir wil de nadruk leggen op wat ze een ‘kwalitatieve instroom’ noemt. Buitenlandse arbeidskrachten die over een hoger diploma beschikken of die kunnen aantonen dat ze op een schaarse expertise inspelen, mogen op een snellere behandeling rekenen. Sinds begin deze maand worden hun dossiers prioritair verwerkt: binnen vijftien dagen moet er duidelijkheid zijn over de vergunning.
Voor middengeschoolden wordt die termijn vanaf januari 2026 opgetrokken naar dertig dagen – nog altijd een halvering van de huidige wachttijden, die vaak tot in de maanden lopen. Demir plant ook een digitalisering van de vergunningsprocedure, via nieuwe software die betaald wordt met een nieuwe heffing: elke aanvraag kost voortaan 200 euro – een fractie van wat Nederland rekent, maar symbolisch niet onbelangrijk.
Controle aan de poort én binnen de muren
Dat het Demir menens is met controle, blijkt ook uit haar voorstel om vergunningen te weigeren aan bedrijven die ‘bijna uitsluitend’ niet-Europese arbeidskrachten tewerkstellen zonder eerst de Vlaamse arbeidsmarkt aan te spreken. Verder wordt ook de controle op diploma’s en werkervaring in het land van herkomst aangescherpt, na eerdere signalen van vervalsing en fraude. Nog nooit werd de Vlaams Belang-slogan “eigen volk eerste" zo concreet afgedwongen.
De bezorgdheid komt niet uit de lucht gevallen: in 2022 werden in Vlaanderen 600 single permits ‘on hold’ gezet wegens vermoedens van fraude – voornamelijk bij aanvragen uit Turkije en Marokko. Later bleek dat in een aantal gevallen ten onrechte, maar het signaal blijft: de marge voor misbruik moet kleiner.
Strijd tegen misbruik of strijd tegen migratie?
Toch komt Demir met haar maatregelen er niet zonder kritiek van onderuit. Arbeidsmarktexperts wijzen erop dat Vlaanderen een van de krapste arbeidsmarkten van Europa heeft, en dat migratie net een noodzakelijke hefboom is om tekorten op te vangen. Het risico is dat werkgevers nu zullen uitwijken naar detachering, waar Vlaanderen veel minder grip op heeft. En dat zou de deur naar misbruik wel eens verder kunnen openzetten.
Vlaanderen mikt op efficiëntie – en selectie
Niet alle voorstellen mikken op beperking. Vlaanderen wil met de nieuwe plannen ook de efficiëntie van het systeem verhogen: snellere procedure, vlottere erkenning van buitenlandse diploma’s, en een verplichte inburgeringscursus die arbeidsmigranten niet alleen taal en gewoonten bijbrengt, maar ook duidelijk maakt wat hun rechten en plichten zijn.
Het pakket kadert in een breder antwoord op het OESO-rapport, dat 99 aanbevelingen deed voor een toekomstgericht migratiebeleid. Maar waar dat rapport pleit voor soepelheid en inschakeling, kiest Vlaanderen voor selectie en controle.
Demir stuurt zo een signaal uit dat de instroom niet zomaar economisch gestuurd mag zijn, maar ook ideologisch bewaakt moet worden. In haar visie mag Vlaanderen geen aanzuigeffect worden voor goedkope arbeid, maar moet het inzetten op mensen die structureel kunnen bijdragen – op hun eigen benen, met hun eigen diploma, en liefst zonder te veel uitleg.
(Foto: Didier Lebrun/Photo News)
