De Nederlandse kiezer heeft de kaartenzo geschud dat het spel er niet makkelijker op wordt.
De Nederlandse kiezer heeft gesproken — en kiest opnieuw voor het midden. Na een periode van polarisatie, populistische stormlopen en electorale oprispingen, herontdekt Nederland zijn voorliefde voor de degelijkheid. Rob Jetten, de sociaal-liberale lijsttrekker van D66, mag voorzichtig dromen van het premierschap. Zijn partij kroont zich met 26 zetels tot grootste formatie van het land, een signaal dat het electoraat teruggrijpt naar stabiliteit, nuance en netheid. De politieke rebellie van de voorbije jaren heeft haar glans verloren; de natie lijkt toe aan rust in de tent.
De terugkeer van het centrum
Na de woelige regeerperiodes van Rutte en de kortstondige kabinetten van crisis en coalitiebrekers, belonen de kiezers de partijen die de middenweg prediken. D66 — ooit vergruizeld tussen links idealisme en rechts pragmatisme — komt als morele winnaar uit de stembusstrijd. Jetten profileerde zich wekenlang als tegengewicht voor het cynisme van Geert Wilders en diens PVV. Zijn boodschap: niet schreeuwen, maar samenwerken; niet splitsen, maar lijmen.
Wilders, die zijn partij in 2023 nog als de machtigste oppositiekracht positioneerde, ziet zijn PVV terugvallen naar evenveel zetels als D66 — 26 — maar dat betekent een verlies van twaalf zetels. Migratie, zijn eeuwige stokpaardje, leverde deze keer geen electoraal goud op. De kiezer keerde zich af van de man die opnieuw de stekker uit een kabinet trok. “Met die man valt niet te regeren”, luidde het refrein dat door de campagnes galmde — en de kiezer stemde in.
De nieuwe balans
Aan de linkerzijde blijft het verlies van Frans Timmermans zwaar doorwegen. GroenLinks-PvdA zakte van 25 naar 20 zetels. Het resultaat symboliseert de afstraffing van moralisme zonder rekenschap: idealisme dat botst op electorale vermoeidheid. Het CDA, onder leiding van Henri Bontenbal, klimt uit het ravijn van 2023 en verdubbelt naar 18 zetels — een opsteker, maar nog ver van de gloriejaren. En de VVD, de partij van premier Dilan Yesilgöz, verliest ‘slechts’ twee zetels en eindigt op 20. Dat wordt in liberale kringen als een overwinning gevierd, want de partij stond in de peilingen lange tijd aan de rand van de afgrond.
Met vijf partijen tussen 18 en 26 zetels ziet de politieke puzzel er chaotisch uit. Geen enkele partij haalt de grens van 30 zetels — een unicum in de Nederlandse parlementaire geschiedenis. Vijftien fracties bevolken de Tweede Kamer, waarvan zeven met drie zetels of minder. De versplintering blijft, maar het geluid van het midden klinkt weer luider dan de kakofonie van de uitersten.
Een kabinet van gematigdheid
Rob Jetten ziet zichzelf graag als bouwer van bruggen. Zijn eerste boodschap na de verkiezingsoverwinning: een regering van het brede politieke midden. Vertaling: D66, VVD en CDA vormen de kern, het oude “motorblok” van Nederlandse bestuurstraditie. Samen komen ze nog niet aan een meerderheid, maar met GroenLinks-PvdA erbij halen ze een comfortabele 89 zetels. De vraag is of Yesilgöz haar eerdere afkeer van een coalitie met links inslikt — macht heeft nu eenmaal de neiging morele principes op te lossen.
Er bestaat ook een rechts alternatief. De partij JA21, onder leiding van Joost Eerdmans, boekt winst en stijgt naar negen zetels. Daarmee wordt ze plots een relevante partner in de formatie. Maar of D66 zich wil verbinden aan een partij die het migratie- en klimaatbeleid van Wilders grotendeels deelt, is hoogst twijfelachtig.
De kans is groot dat Nederland weken, zo niet maanden, nodig zal hebben om tot een akkoord te komen. De ambitie om “voor Kerstmis” een kabinet te vormen, klinkt mooi op papier maar is politiek naïef.
Een land dat rust zoekt
Ondanks het verlies van Wilders en de winst van D66 schuift Nederland inhoudelijk verder op naar rechts. De kleine rechtse partijen JA21 en FvD profiteren van de populistische reststemmen, terwijl links opnieuw verstrikt raakt in verdeeldheid. Het wantrouwen jegens grote ideologische projecten — links of rechts — is groter dan ooit.
De verkiezingsuitslag leest als een collectieve zucht. De kiezer heeft genoeg van revoluties die niet werken, van leiders die roepen en daarna verdwijnen, van partijen die vooral tegen iets zijn. Jetten is het product van die vermoeidheid: jong, beschaafd en afgelikt, maar diplomatiek — de ideale schoonzoon van het midden.
Terug naar af
Na jaren van splijtstof kiest Nederland opnieuw te kiezen voor lijm. Maar onder de laag van redelijkheid borrelt hetzelfde oude spanningsveld: dat vrede, stabiliteit en samenwerking alleen mogelijk lijken door anderen uit te sluiten. Het midden wint, maar de uitersten blijven de toon zetten.
We zijn dus weer terug waar we begonnen zijn. Een land dat zichzelf graag ziet als nuchter en pragmatisch, maar eeuwig gevangen blijft in het compromis.
De ideale schoonzoon mag dan wel de sleutels van het Torentje krijgen — de deur die hij ermee opent, leidt niet naar vernieuwing, maar naar herhaling.
(Foto: EXT-JOB20250923804904 /Orange Pictures/Photo News)
